Przejdź do ustawień zgody na cookies Przejdź do treści

Wojna USA–Iran

Wojna USA–Iran: od zamachu stanu w 1953 roku do wojny 2026

Wojna USA–Iran nie zaczęła się 28 lutego 2026 roku, gdy Stany Zjednoczone i Izrael przeprowadziły ataki powietrzne, w których zginął najwyższy przywódca ajatollah Ali Chamenei. Konflikt Iran–USA ma korzenie w obaleniu premiera Mossadegha w 1953 roku, rewolucji islamskiej z 1979 roku i dekadach wzajemnej nieufności, a skutki wojny wykraczają daleko poza Bliski Wschód — dotykają także cen energii, bezpieczeństwa wschodniej flanki NATO i polskich interesów. W tym przewodniku zebraliśmy teksty Nowego Ładu, które krok po kroku prowadzą przez najważniejsze wątki sporu Iran–USA — od historii Islamskiej Republiki, przez przebieg i skutki wojny, spór o irańską opozycję i rolę sojuszników Teheranu w regionie, po pytanie, ile ta wojna kosztuje Polskę.

Korzenie konfliktu: od zamachu na Mossadegha do rewolucji 1979

Aby zrozumieć, dlaczego Iran i USA od dekad patrzą na siebie z wzajemną nieufnością, trzeba cofnąć się daleko przed rewolucję islamską. Kacper Kita prowadzi czytelnika od słabej, rozgrywanej przez Wielką Brytanię i Rosję Persji, przez rządy dynastii Pahlawich i spór o ropę, aż po rewolucję 1979 roku i doktrynę ajatollaha Chomeiniego — przestrzegając przy tym przed idealizowaniem ostatniego szacha. Kluczowym momentem tej historii był zamach stanu z 1953 roku, który obalił premiera Mohammeda Mossadegha po nacjonalizacji irańskiego przemysłu naftowego.

Skąd się wzięła Islamska Republika Iranu? Idealizowanie szacha to błąd
Analiza
Skąd się wzięła Islamska Republika Iranu? Idealizowanie szacha to błąd
Od Persji rozgrywanej przez mocarstwa, przez rządy Pahlawich, po rewolucję Chomeiniego z 1979 roku.
Czytaj analizę →

Kulisy przewrotu z 1953 roku — operacje „Boot” i „Ajax”, współpracę brytyjskiego MI6 z amerykańską CIA oraz rolę Kima Roosevelta — opisuje w rozdziale książki „Władcy pustyni” James Barr. Autor przypomina, że ujawnienie zaangażowania CIA w obalenie Mossadegha do dziś ciąży na relacjach Stanów Zjednoczonych z Iranem.

Władcy pustyni. Człowiek na arenie
Fragment książki
Władcy pustyni. Człowiek na arenie
Rozdział o przewrocie w Iranie z 1953 roku, przygotowanym przez MI6 i CIA.
Czytaj fragment →

Wojna USA i Izraela z Iranem w 2026 roku

28 lutego 2026 roku USA i Izrael przeprowadziły serię ataków powietrznych na Iran, w których zginął Ali Chamenei oraz kilku innych czołowych urzędników i dowódców. Michał Nowak już kilka dni później argumentował, że sama kampania z powietrza nie złamie irańskiego systemu — wskazując na mechanizmy zastępowania zabitych liderów, irańską odpowiedź na bazy i infrastrukturę w regionie oraz wątpliwy mandat decyzji Donalda Trumpa. Krytycznie ocenił też postawę części polskich elit politycznych, które bez zastrzeżeń poparły amerykańską operację.

Agresja USA i Izraela na Iran nie złamie Republiki
Analiza
Agresja USA i Izraela na Iran nie złamie Republiki
Dlaczego uderzenia z powietrza i śmierć przywódcy nie wystarczą do upadku Islamskiej Republiki.
Czytaj analizę →

Wojna zakończyła się 17 czerwca podpisaniem memorandum między USA i Iranem. W kolejnej analizie Michał Nowak dowodzi, że jego treść — m.in. zniesienie blokady morskiej i sankcji, uwolnienie zamrożonych irańskich aktywów oraz zapisy dotyczące przyszłości cieśniny Ormuz — oznacza zdaniem autora pełne zwycięstwo Iranu i strategiczną porażkę Waszyngtonu.

Historyczna klęska Trumpa. Iran wygrał na każdym polu
Analiza
Historyczna klęska Trumpa. Iran wygrał na każdym polu
Analiza punktów memorandum kończącego wojnę USA i Iranu oraz jego strategicznych skutków.
Czytaj analizę →

Kto mógłby zastąpić Republikę Islamską? Spór o irańską opozycję

Wojna odnowiła pytanie, kto mógłby przejąć władzę w Iranie, gdyby obecny system upadł. Maciej Cielecki ocenia najbardziej znane środowiska opozycyjne — syna ostatniego szacha Rezę Pahlawiego oraz Organizację Mudżahedinów Ludowych (MEK) — według kryteriów niezależności, tożsamości narodowej i nowoczesności. Jego wniosek: problemem nie jest wyłącznie trwałość obecnego systemu, lecz także brak wiarygodnej siły zdolnej go zastąpić.

Czy irańska opozycja reprezentuje Irańczyków?
Opinia
Czy irańska opozycja reprezentuje Irańczyków?
Reza Pahlawi, Mudżahedini Ludowi i opozycja wewnętrzna — kto naprawdę mógłby reprezentować Irańczyków.
Czytaj opinię →

Sojusznicy i sąsiedzi Iranu: Liban, Irak i Arabia Saudyjska

Konflikt Iran–USA nie rozgrywa się wyłącznie w Teheranie i Waszyngtonie. Irańskie wpływy w regionie opierają się na sieci sojuszników i zależności, które opisują teksty o Hezbollahu, Iraku i rywalizacji z Arabią Saudyjską. Maciej Cielecki analizuje dwoistą tożsamość libańskiego Hezbollahu — obrońcy Libanu przed Izraelem i jednocześnie narzędzia irańskiej strategii regionalnej.

Tożsamość Partii Boga
Opinia
Tożsamość Partii Boga
Hezbollah między lokalnym ruchem oporu a regionalnym projektem Teheranu.
Czytaj opinię →

Ten sam autor pyta, czy tak zróżnicowany religijnie i etnicznie kraj jak Irak — z szyitami, sunnitami i Kurdami — może mieć wspólną tożsamość narodową, i pokazuje, jak irańskie wpływy przenikają do irackiej polityki szyickiej.

Od Saddama Husajna po walkę z ISIS. Czy Irak jest państwem narodowym?
Opinia
Od Saddama Husajna po walkę z ISIS. Czy Irak jest państwem narodowym?
Czy tak zróżnicowane społeczeństwo może mieć wspólną tożsamość narodową?
Czytaj opinię →

Dłuższą perspektywę daje tekst Michała Nowaka z 2021 roku o rozmowach saudyjsko-irańskich w Bagdadzie — próbie ograniczenia rywalizacji dwóch głównych graczy regionu w obliczu zmiany polityki Stanów Zjednoczonych wobec Bliskiego Wschodu.

Porozumienie saudyjsko-irańskie. Szansa na stabilizację na Bliskim Wschodzie?
Analiza
Porozumienie saudyjsko-irańskie. Szansa na stabilizację na Bliskim Wschodzie?
Rozmowy Rijadu z Teheranem w Bagdadzie i szansa na ograniczenie regionalnej rywalizacji.
Czytaj analizę →

Dawne scenariusze wojny: od 2021 roku do Sjunika

Groźba wielkiego konfliktu z Iranem wracała w debacie wielokrotnie. W tekście z 2021 roku Michał Nowak przekonywał, że w tamtym momencie atak Izraela na irańskie instalacje nuklearne jest mało prawdopodobny, wskazując na ryzyko odwetu i brak zgody Waszyngtonu na taką operację. Warto czytać go jako punkt odniesienia dla wydarzeń z 2026 roku.

2021 – wojna z Iranem?
Analiza
2021 – wojna z Iranem?
Dlaczego w 2021 roku atak na Iran wydawał się mało prawdopodobny i jaką rolę grał w tym Netanjahu.
Czytaj analizę →

Z kolei Witold Repetowicz w analizie z 2023 roku opisuje, jak spór o armeńską prowincję Sjunik, napięcia azerbejdżańsko-irańskie i współpraca Azerbejdżanu z Izraelem mogą stać się zapalnikiem szerszego konfliktu z Iranem.

Co ma wspólnego Sjunik z konfliktem izraelsko-irańskim?
Analiza
Co ma wspólnego Sjunik z konfliktem izraelsko-irańskim?
Kaukaz Południowy jako potencjalny front konfliktu Iranu z Azerbejdżanem i Izraelem.
Czytaj analizę →

Cena wojny dla Polski

Wojna z Iranem uderza także w Polskę. Damian Adamus wskazuje na skutki gospodarcze — zakłócenia w dostawach ropy i gazu oraz wzrost cen nawozów po zamknięciu cieśniny Ormuz — a także na ryzyko erozji polityki izolacji Rosji i osłabienia odstraszania na wschodniej flance NATO. Wnioskiem autora jest konieczność rozwijania własnych zdolności obronnych oraz unikania bezrefleksyjnego popierania amerykańskich działań na świecie.

Cena amerykańskiej wojny. Dlaczego konflikt z Iranem szkodzi Polsce?
Opinia
Cena amerykańskiej wojny. Dlaczego konflikt z Iranem szkodzi Polsce?
Skutki wojny dla polskiej gospodarki, polityki wobec Rosji i bezpieczeństwa wschodniej flanki NATO.
Czytaj opinię →

Najczęściej zadawane pytania o wojnę USA–Iran

Dlaczego USA zaatakowały Iran w 2026 roku? Według analiz publikowanych w Nowym Ładzie Donald Trump i Binjamin Netanjahu zadeklarowali po rozpoczęciu uderzeń, że celem jest obalenie władz Islamskiej Republiki, a oficjalnie mówiono o powstrzymaniu irańskiego programu atomowego i rakietowego. Autorzy zwracają uwagę, że Iran nie zagrażał bezpośrednio USA, a operacja była zbieżna z interesami Izraela.

Skąd wzięła się Islamska Republika Iranu? Powstała w wyniku rewolucji islamskiej z 1979 roku, która obaliła szacha Mohammada Rezę Pahlawiego. Jej twórca, ajatollah Ruhollah Chomeini, oparł ustrój na doktrynie velayat-e faqeh, czyli „opieki jurysty”, przyznającej duchownym władzę polityczną.

Dlaczego rok 1953 jest tak ważny dla relacji Iranu z USA? W 1953 roku brytyjski MI6 i amerykańska CIA zorganizowały zamach stanu, który obalił premiera Mossadegha po nacjonalizacji irańskiej ropy. Wydarzenie to stało się trwałym źródłem irańskiej nieufności wobec Zachodu, a zwłaszcza Stanów Zjednoczonych.

Jak zakończyła się wojna USA z Iranem? Wojna, rozpoczęta 28 lutego 2026 roku atakami USA i Izraela, w których zginął Ali Chamenei, zakończyła się 17 czerwca podpisaniem czternastopunktowego memorandum. Na jego podstawie miało zostać wynegocjowane docelowe porozumienie, a w analizie Nowego Ładu dokument ten oceniono jako sukces Iranu.

Czy irańska opozycja ma realne poparcie w kraju? Według analizy opublikowanej w Nowym Ładzie najbardziej znane środowiska opozycyjne, takie jak Reza Pahlawi czy MEK, mają ograniczoną wiarygodność wśród Irańczyków, m.in. z powodu powiązań z obcymi wywiadami i historii współpracy z wrogami Iranu.

Dlaczego konflikt Iran–USA ma znaczenie dla Polski? Według autorów Nowego Ładu wojna podnosi ceny energii i nawozów, wzmacnia pokusę normalizacji relacji z Rosją w części państw UE oraz drenuje zapasy amerykańskich rakiet obrony powietrznej, co osłabia odstraszanie na wschodniej flance NATO.

Dostosuj preferencje dotyczące zgody

Używamy plików cookie, aby pomóc użytkownikom w sprawnej nawigacji i wykonywaniu określonych funkcji. Szczegółowe informacje na temat wszystkich plików cookie odpowiadających poszczególnym kategoriom zgody znajdują się poniżej.

Pliki cookie sklasyfikowane jako „niezbędne” są przechowywane w przeglądarce użytkownika, ponieważ są niezbędne do włączenia podstawowych funkcji witryny.

Korzystamy również z plików cookie innych firm, które pomagają nam analizować sposób korzystania ze strony przez użytkowników, a także przechowywać preferencje użytkownika i odtwarzać osadzone multimedia zewnętrzne (YouTube, Spotify). Tego typu pliki cookie będą przechowywane w przeglądarce tylko za uprzednią zgodą użytkownika.

Można włączyć lub wyłączyć niektóre lub wszystkie te pliki cookie, ale wyłączenie niektórych z nich może wpłynąć na jakość przeglądania.

Niezbędne pliki cookie mają kluczowe znaczenie dla podstawowych funkcji witryny i witryna nie będzie działać w zamierzony sposób bez nich.Te pliki cookie nie przechowują żadnych danych umożliwiających identyfikację osoby.

Funkcjonalne pliki cookie pomagają wykonywać pewne funkcje, takie jak udostępnianie zawartości witryny na platformach mediów społecznościowych, zbieranie informacji zwrotnych i inne funkcje stron trzecich.

Analityczne pliki cookie służą do zrozumienia, w jaki sposób użytkownicy wchodzą w interakcję z witryną. Te pliki cookie pomagają dostarczać informacje o metrykach liczby odwiedzających, współczynniku odrzuceń, źródle ruchu itp.

Wydajnościowe pliki cookie służą do zrozumienia i analizy kluczowych wskaźników wydajności witryny, co pomaga zapewnić lepsze wrażenia użytkownika dla odwiedzających.

Reklamowe pliki cookie służą do dostarczania użytkownikom spersonalizowanych reklam w oparciu o strony, które odwiedzili wcześniej, oraz do analizowania skuteczności kampanii reklamowej.