Przejdź do ustawień zgody na cookies Przejdź do treści

Smartfony smażą dzieciom mózgi. Czas na państwowe zakazy

Australia właśnie pokazała, że państwo może stanąć po stronie dzieci, a nie Big Techu – i wprowadziła ustawowy zakaz korzystania z mediów społecznościowych poniżej 16. roku życia, zmuszając takie korporacje jak Meta do zamykania setek tysięcy kont nastolatków. Polska, jeśli traktuje poważnie zdrowie psychiczne młodych, ich zdolność uczenia się i ich przyszły potencjał cywilizacyjny, musi pójść tą samą drogą.​

Australia właśnie wprowadziła pierwsze na świecie prawo, które zakazuje dzieciom poniżej 16 lat posiadania kont na większości dużych platform – od Facebooka i Instagrama, przez TikToka, Snapchata i YouTube, aż po Reddita czy Twitcha. Firmy, które nie zablokują dostępu nieletnim, narażają się na wielomilionowe kary, sięgające dziesiątek milionów dolarów australijskich.​

Meta, właściciel Facebooka i Instagrama, już rozpoczęła masowe usuwanie kont użytkowników poniżej 16. roku życia, szacowanych tylko w Australii na około 450 tysięcy. Jednocześnie platforma proponuje nastolatkom „zamrożenie” profili i przywrócenie ich po ukończeniu 16 lat – to dowód, że technicznie da się zabezpieczyć młodych, jeśli państwo wymusi to twardym prawem.​

Smartfony i media społecznościowe po prostu szkodzą

Zwolennicy nieograniczonej „wolności w sieci” lubią powtarzać, że obawy dotyczące mediów społecznościowych to tylko kolejna odsłona strachu przed nową technologią. Tyle że dziś nie opieramy się na intuicjach, lecz na twardych danych neurobiologii, psychologii i psychiatrii, które pokazują realne skutki dla mózgu i psychiki nastolatków.​

Przeglądy badań nad rozwojem mózgu w erze cyfrowej wskazują, że masowa, wielogodzinna ekspozycja na ekrany i media społecznościowe w okresie dojrzewania wiąże się z zaburzeniami samoregulacji, problemami ze snem, pogorszeniem dobrostanu i zwiększoną podatnością na objawy lękowe i depresyjne. Nastolatek to nie „mały dorosły” – jego mózg dopiero uczy się hamować impulsy, planować, utrzymywać uwagę i odkładać przyjemność w czasie. Media społecznościowe projektowane są tak, by maksymalnie wykorzystać niedojrzałość tych mechanizmów: nieskończone przewijanie, powiadomienia, lajki, krótkie filmiki – wszystko to żeruje na układzie nagrody, który u młodych jest szczególnie reaktywny.​

Badania eksperymentalne pokazują, że już sama obecność smartfona w zasięgu wzroku – nawet wyłączonego – obniża wyniki w zadaniach wymagających koncentracji i pamięci roboczej. Innymi słowy: uczeń może „nic nie robić” na telefonie, a i tak część jego zasobów poznawczych jest stale zajęta walką z pokusą sięgnięcia po ekran.​

Smartfon kradnie uwagę i wyniki w nauce

Nowe badania prowadzone na nastolatkach z użyciem elektroencefalografii (EEG) potwierdzają, że korzystanie ze smartfona i mediów społecznościowych w przerwach między zadaniami pogarsza parametry pracy mózgu odpowiedzialne za uczenie się. U młodych osób rozpraszanych przez telefon zaobserwowano istotny spadek wskaźników związanych z efektywnością poznawczą i wzrost obciążenia mentalnego podczas zadań poznawczych, w porównaniu z grupą, która pracowała bez takiej przerwy.​ Inne badania nad czasem ekspozycji na ekran telefonu wskazują, że u nastolatków większa liczba godzin patrzenia w ekran wiąże się z większą skłonnością do nieuwagi i gorszą wydolnością uwagi, nawet po uwzględnieniu snu, diety oraz aktywności fizycznej. To oznacza realne przełożenie na wyniki w nauce, możliwość skupienia się na lekcji, lekturze czy przygotowaniu do egzaminu.​

Powiedzmy sobie wprost – co empirycznie potwierdza cała moja praca edukacyjna jako nauczyciela oraz w organizacjach pozarządowych – smartfony i media społecznościowe smażą mózgi. Jest wiele wspaniałej młodzieży, która się tym trendom opiera, ale realnie nie ma ona gdzie szukać wsparcia. Rodzice i nauczyciele nie rozumieją, że uzależnienie od korzystania z telefonu porównać można do alkoholizmu czy narkomanii. Po prostu pokolenie 30+ wychowało się w zupełnie innym świecie.

Wedle badań przeciętny polski nastolatek korzysta z telefonu przez 4–5 godzin dziennie. Uważam, że to bzdura. Przepytałem w tym zakresie w czasie różnych zajęć ok. tysiąca młodych ludzi, którzy z jednej strony próbowali określić, ile czasu spędzają, korzystając z telefonu, a z drugiej sprawdzali realne dane cyfrowej higieny w swoich smartfonach. Okazało się, iż młodzi w swoich deklaracjach notorycznie zaniżają czas spędzany w świecie wirtualnym. Bliższa prawdzie jest średnia 7–8 godzin, z czego 5–6 godzin to czas poświęcony na Tik-Toka, Messengera czy Instagrama. Co ważne – przeciętnie nastolatek był w stanie w rozmowach ze mną uznać za mające sens jedynie kilkadziesiąt minut spędzonych w cyfrowym świecie… To prawdopodobnie jedno z podstawowych źródeł obserwowanego współcześnie spadku średniego IQ o nawet 7 punktów na pokolenie.

Wszelkie przeglądy badań nad mediami społecznościowymi u młodych ludzi pokazują spójny obraz: im bardziej problemowe, kompulsywne korzystanie z social mediów, tym wyższe poziomy objawów depresji, lęku i stresu. Chodzi nie tylko o „ilość czasu”, ale także o emocjonalne inwestowanie w wirtualne życie, uzależnienie od reakcji innych oraz ciągłe porównywanie się z podkoloryzowanymi wizerunkami rówieśników.​

Przegląd literatury wskazuje, że intensywne korzystanie ze smartfonów i social mediów u nastolatków łączy się ze wzrostem samookaleczeń, myśli samobójczych, zaburzeń snu, otyłości, problemów z samokontrolą oraz zaburzeń takich jak ADHD czy OCD. W przestrzeni internetowej dochodzi do normalizowania zachowań autodestrukcyjnych – treści związane z samookaleczeniami i próbami samobójczymi bywają przedstawiane bez filtrów, a algorytmy potrafią podbijać je do użytkowników w kryzysie.​

To nie tylko „moja odpowiedzialność jako rodzica”

Część komentatorów odpowie: „Niech rodzice pilnują dzieci, państwo niech się nie wtrąca”. Tyle że rodzic dziś staje samotnie naprzeciw armii inżynierów behawioralnych, psychologów oraz projektantów UX, których zadaniem jest jedno: utrzymać dziecko jak najdłużej w aplikacji i jak najczęściej przyciągać je z powrotem.​ Badania nad tzw. problematycznym używaniem mediów wskazują, że to właśnie najbardziej wrażliwi młodzi ludzie – ci z obniżoną samooceną, lękiem, już istniejącymi trudnościami – najłatwiej wpadają w spiralę kompulsywnego scrollowania, izolacji i pogorszenia nastroju. Oczekiwanie, że rodzic z dołu drabiny społecznej – zmęczony, przepracowany, często bez narzędzi cyfrowych – będzie prowadził samotną wojnę z Big Techem, jest zwyczajnie nierealistyczne i wygodne wyłącznie dla korporacji.​

Jeśli przyjmiemy, że okres intensywnego dojrzewania mózgu, stabilizacji tożsamości oraz kształtowania nawyków trwa mniej więcej do połowy szkoły średniej, sensowne jest przesunięcie pełnego wejścia w media społecznościowe na czas po ukończeniu 16. roku życia. To nie jest arbitralna granica – to moment, kiedy młody człowiek zaczyna mieć większą zdolność do krytycznego myślenia, przewidywania konsekwencji i panowania nad impulsami.​ Same „porady” oraz kampanie informacyjne nie działają, jeśli architektura cyfrowego świata wciąż opiera się na hazardowym systemie nagród, powiadomień i personalizowanych feedów.

Australia pokazała, że można zrobić coś radykalnie innego: ustawić jasny wiekowy próg wejścia, wymusić mechanizmy weryfikacji wieku, grozić realnymi karami i tym samym odwrócić logikę – to nie dziecko ma udowadniać, że sobie poradzi, tylko korporacja ma udowodnić, że respektuje prawo.​

Jeśli Polska traktuje poważnie katastrofalne wskaźniki zdrowia psychicznego wśród młodzieży, lawinę problemów z koncentracją i spadek poziomu edukacji, powinna przygotować ustawę wzorowaną na rozwiązaniach australijskich, ale dostosowaną do naszych realiów.​

Taka ustawa powinna obejmować co najmniej trzy filary: po pierwsze, zakaz posiadania kont w mediach społecznościowych poniżej 16. roku życia, z obowiązkową weryfikacją wieku po stronie platform. Po drugie, wysokie kary finansowe za omijanie tych przepisów oraz obowiązek raportowania, ile kont nieletnich zostało usuniętych. Po trzecie, programy wsparcia dla szkół i rodziców – nie po to, by zastąpić twarde prawo, ale by nauczyć młodych mądrego, ograniczonego korzystania z technologii, gdy próg 16+ zostanie już przekroczony.​ Poniżej 16. roku życia upowszechnione powinno zostać także użycie telefonów „starego typu” – z możliwością dzwonienia czy SMS-owania, ale bez opcji podłączenia do Internetu czy instalacji kolejnych gier (same gry nie są niczym złym, ale dużo łatwiej jest zapanować nad chęcią korzystania z nich w przypadku stacjonarnych urządzeń takich jak komputery).

Australia udowodniła, że państwo może przestać być biernym widzem w wojnie o uwagę i dusze naszych dzieci. Pytanie, czy Polska chce pozostać cyfrową kolonią wielkich platform, czy wreszcie stanie po stronie swoich obywateli – zwłaszcza tych najmłodszych, którzy nie mają jeszcze prawa głosu, ale to na nich dziś zarabia Big Tech.

Niezależność kosztuje

Nie mamy reklamodawców ani właściciela, który nam płaci. Ten tekst jest otwarty dla wszystkich dzięki czytelnikom, którzy dorzucają się do kolejnych.

Dziękujemy za wsparcie!

Adam Szabelak

Dziennikarz i publicysta, pisze m.in. do kwartalnika Polityka Narodowa. Działacz społeczny oraz dumny radomianin. Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Sztuki Wojennej. Autor książek "Wczoraj i dziś Burów" i "Nacjonalizm. Rewolta przeciw współczesnemu światu w XXI wieku". Szczególnie zainteresowany tematyką walki…

Wszystkie teksty autora →

Dostosuj preferencje dotyczące zgody

Używamy plików cookie, aby pomóc użytkownikom w sprawnej nawigacji i wykonywaniu określonych funkcji. Szczegółowe informacje na temat wszystkich plików cookie odpowiadających poszczególnym kategoriom zgody znajdują się poniżej.

Pliki cookie sklasyfikowane jako „niezbędne” są przechowywane w przeglądarce użytkownika, ponieważ są niezbędne do włączenia podstawowych funkcji witryny.

Korzystamy również z plików cookie innych firm, które pomagają nam analizować sposób korzystania ze strony przez użytkowników, a także przechowywać preferencje użytkownika i odtwarzać osadzone multimedia zewnętrzne (YouTube, Spotify). Tego typu pliki cookie będą przechowywane w przeglądarce tylko za uprzednią zgodą użytkownika.

Można włączyć lub wyłączyć niektóre lub wszystkie te pliki cookie, ale wyłączenie niektórych z nich może wpłynąć na jakość przeglądania.

Niezbędne pliki cookie mają kluczowe znaczenie dla podstawowych funkcji witryny i witryna nie będzie działać w zamierzony sposób bez nich.Te pliki cookie nie przechowują żadnych danych umożliwiających identyfikację osoby.

Funkcjonalne pliki cookie pomagają wykonywać pewne funkcje, takie jak udostępnianie zawartości witryny na platformach mediów społecznościowych, zbieranie informacji zwrotnych i inne funkcje stron trzecich.

Analityczne pliki cookie służą do zrozumienia, w jaki sposób użytkownicy wchodzą w interakcję z witryną. Te pliki cookie pomagają dostarczać informacje o metrykach liczby odwiedzających, współczynniku odrzuceń, źródle ruchu itp.

Wydajnościowe pliki cookie służą do zrozumienia i analizy kluczowych wskaźników wydajności witryny, co pomaga zapewnić lepsze wrażenia użytkownika dla odwiedzających.

Reklamowe pliki cookie służą do dostarczania użytkownikom spersonalizowanych reklam w oparciu o strony, które odwiedzili wcześniej, oraz do analizowania skuteczności kampanii reklamowej.