Przejdź do treści Przejdź do ustawień zgody na cookies

Historia Chin: od cywilizacji cesarstwa do supermocarstwa XXI wieku

Historia Chin: od cywilizacji cesarstwa do supermocarstwa XXI wieku

Historia Chin to nie tylko ciąg dynastii i dat — to historia cywilizacji, która przez większość swoich dziejów uważała się za centrum świata, przeżyła stulecie upokorzenia z rąk Zachodu, a następnie w ciągu jednego pokolenia odbudowała status mocarstwa rywalizującego dziś ze Stanami Zjednoczonymi o globalne przywództwo. Zrozumienie współczesnych Chin — ich polityki, gospodarki i relacji z Polską — jest niemożliwe bez sięgnięcia do korzeni chińskiej tradycji państwowej i drogi, jaką przeszła Komunistyczna Partia Chin od 1921 roku do dziś. W tym przewodniku zebraliśmy teksty Nowego Ładu, które krok po kroku prowadzą przez najważniejsze etapy historii Chin — od starożytnego państwa konfucjańskiego, przez wiek XX i powstanie ChRL, aż po erę Xi Jinpinga i miejsce Polski w chińskiej strategii globalnej.

Chiny jako cywilizacja, nie tylko państwo

Zanim zrozumiemy historię Chin, trzeba zrozumieć fundamentalną różnicę w myśleniu: Chiny nie są państwem narodowym w europejskim rozumieniu, lecz — jak ujmuje to prof. Bogdan Góralczyk — cywilizacją ubraną w szaty państwa. To rozróżnienie tłumaczy, dlaczego chińska polityka, także ta najnowsza, tak mocno odwołuje się do tysiącleci ciągłości kulturowej.

Chiny to cywilizacja ubrana w szaty państwa
Rozmowa
Chiny to cywilizacja ubrana w szaty państwa — rozmowa z prof. Bogdanem Góralczykiem
Dlaczego Chin nie da się zrozumieć przez pryzmat europejskiego państwa narodowego.
Czytaj rozmowę →

Ta ciągłość ma swoje źródło w bardzo konkretnych tradycjach politycznych. Już za dynastii Qin (223 r. p.n.e.) Chiny miały scentralizowaną administrację państwową — niemal 2000 lat przed podobnymi rozwiązaniami w Europie. Konfucjańska tradycja polityczna Azji Wschodniej ukształtowała model państwa, w którym władza i społeczeństwo nie są sobie przeciwstawne jak w liberalizmie zachodnim, lecz utożsamione — a to dziedzictwo widać do dziś, choćby w sposobie, w jaki Komunistyczna Partia Chin traktuje niezależne ośrodki władzy, od średniowiecznych sekt religijnych po współczesnych gigantów technologicznych, jak Jack Ma i Alibaba.

Po pierwsze państwo — tradycje polityczne konfucjańskiej Azji
Analiza
Po pierwsze państwo. Tradycje polityczne konfucjańskiej Azji
Skąd bierze się 2000-letnia tradycja silnego, scentralizowanego państwa w Azji Wschodniej.
Czytaj analizę →

Stulecie narodowego poniżenia i narodziny nowoczesnych Chin

Konfucjański model państwa przetrwał w Chinach aż do początku XX wieku, kiedy załamał się pod naporem wojen opiumowych i kolonialnej ekspansji Zachodu. Okres od pierwszej wojny opiumowej (1839) do proklamowania Chińskiej Republiki Ludowej w 1949 roku Chińczycy nazywają „stuleciem narodowego poniżenia” — to kluczowy klucz do zrozumienia współczesnej chińskiej polityki historycznej i nieufności wobec Zachodu.

Z tego upokorzenia narodowego wyrosła siła, która ostatecznie zjednoczyła kraj. Co istotne dla polskiego czytelnika przyzwyczajonego do innego skojarzenia z komunizmem: w Chinach ruch komunistyczny miał od początku charakter narodowowyzwoleńczy, a nie okupacyjny — to fundamentalna różnica względem polskiego doświadczenia historycznego, którą trzeba zrozumieć, by nie projektować własnej historii na chińską.

Komunistyczna Partia Chin — partia, która stworzyła nowoczesne Chiny
Historia
Komunistyczna Partia Chin — partia, która stworzyła nowoczesne Chiny
Jak KPCh od 1921 roku doprowadziła do powstania suwerennego, nowoczesnego państwa w 1949.
Czytaj artykuł →

Era Xi Jinpinga — nowy rozdział w historii Chin

Najnowszy, wciąż piszący się rozdział historii Chin rozpoczął się w 2012 roku wraz z dojściem do władzy Xi Jinpinga. To okres odejścia od kolektywnego przywództwa epoki Deng Xiaopinga na rzecz jednoosobowych rządów, powrotu do tradycji konfucjańskiej jako źródła legitymizacji władzy oraz budowy Chin jako państwa technologicznego mocarstwa.

Era Xi Jinpinga w Państwie Środka
Analiza
Era Xi Jinpinga w Państwie Środka
Oparta na książce prof. Bogdana Góralczyka „Nowy Długi Marsz” analiza transformacji chińskiej władzy.
Czytaj analizę →

Czy Chiny są dziś mocarstwem? Spór o siłę Państwa Środka

Historia Chin ostatnich czterdziestu lat to historia najszybszej modernizacji gospodarczej w dziejach świata — i przedmiot ostrego sporu w polskiej debacie publicznej. Oba poniższe teksty warto czytać razem — pokazują pełne spektrum polskiej debaty o miejscu Chin we współczesnym świecie.

Czy Chiny to papierowy smok?
Polemika
Czy Chiny to papierowy smok?
Argumenty za tym, że Chiny stoją u progu głębokiego kryzysu gospodarczego i demograficznego.
Czytaj polemikę →
Potęga Chin jest faktem, nie pijarową wydmuszką
Polemika
Potęga Chin jest faktem, nie pijarową wydmuszką
Kontrargumenty: druga gospodarka świata, rosnące zdolności militarne i technologiczne.
Czytaj polemikę →

Chiny kontra USA — geoekonomiczna rywalizacja o nowy ład światowy

Współczesna historia Chin to w coraz większym stopniu historia rywalizacji z Stanami Zjednoczonymi o globalne przywództwo. Rywalizacja sięga korzeniami do transformacji Deng Xiaopinga z lat 70., ale przybrała pełną formę dopiero po 2018 roku wraz z wojną handlową Donalda Trumpa i jej kontynuacją za Joe Bidena.

Geoekonomiczna rywalizacja Chin i USA
Analiza
Geoekonomiczna rywalizacja Chin i USA
Od transformacji Deng Xiaopinga po wojnę handlową Trumpa i Bidena.
Czytaj analizę →

Jednym z najbardziej widocznych pól tej rywalizacji są dziś zielone technologie.

Zielony smok — ekspansja Chin w zielonych technologiach
Analiza
Zielony smok. Ekspansja Chin w zielonych technologiach i odpowiedź Stanów Zjednoczonych
Chińska dominacja w energetyce słonecznej, wiatrowej i produkcji baterii do aut elektrycznych.
Czytaj analizę →

Chiny a Polska — od Poloneza do Nowego Jedwabnego Szlaku

Historia Chin ma też swój polski wątek, mniej znany, ale sięgający głębiej niż mogłoby się wydawać — od czasów PRL-owskich umów barterowych i eksportu Poloneza do Chin, przez wspólne doświadczenie „stulecia poniżenia” i rozbiorów, po współczesną rywalizację o zyski z transportu towarów.

Rozmowa z Radosławem Pyfflem o Chinach i Polsce
Rozmowa
Radosław Pyffel: jak zmieniało się postrzeganie Polski w Chinach
Kierownik programu chińskiego w ALK o trzydziestu latach relacji polsko-chińskich.
Czytaj rozmowę →
Miejsce Polski w grze o zyski z Nowego Jedwabnego Szlaku
Analiza
Miejsce Polski w grze o zyski z Nowego Jedwabnego Szlaku
Ile Polska może zarobić na korytarzu łączącym Chiny z Europą Zachodnią, o ile zdąży z inwestycjami.
Czytaj analizę →

Najczęściej zadawane pytania o historię Chin

Od kiedy liczy się historia nowoczesnych Chin? Za symboliczny początek nowoczesnych Chin uznaje się rok 1949 i proklamowanie Chińskiej Republiki Ludowej, kończące tzw. stulecie narodowego poniżenia rozpoczęte pierwszą wojną opiumową w 1839 roku.

Czym różni się chińska tradycja polityczna od zachodniej? W tradycji konfucjańskiej państwo i społeczeństwo nie są sobie przeciwstawne jak w liberalizmie zachodnim — są utożsamione, a scentralizowana administracja państwowa powstała w Chinach niemal 2000 lat wcześniej niż w Europie.

Jaką rolę odgrywa Xi Jinping w historii Chin? Xi Jinping, u władzy od 2012 roku, zakończył erę kolektywnego przywództwa zapoczątkowaną przez Deng Xiaopinga, konsolidując władzę osobistą i stawiając na rozwój technologiczny oraz asertywną politykę zagraniczną.

Jakie znaczenie dla Polski ma współczesna historia Chin? Chiny postrzegają Polskę jako kraj o wspólnym doświadczeniu historycznym (rozbiory, „stulecie poniżenia”) oraz kluczowy punkt tranzytowy Nowego Jedwabnego Szlaku łączącego Chiny z Europą Zachodnią.

Dostosuj preferencje dotyczące zgody

Używamy plików cookie, aby pomóc użytkownikom w sprawnej nawigacji i wykonywaniu określonych funkcji. Szczegółowe informacje na temat wszystkich plików cookie odpowiadających poszczególnym kategoriom zgody znajdują się poniżej.

Pliki cookie sklasyfikowane jako „niezbędne” są przechowywane w przeglądarce użytkownika, ponieważ są niezbędne do włączenia podstawowych funkcji witryny.

Korzystamy również z plików cookie innych firm, które pomagają nam analizować sposób korzystania ze strony przez użytkowników, a także przechowywać preferencje użytkownika i odtwarzać osadzone multimedia zewnętrzne (YouTube, Spotify). Tego typu pliki cookie będą przechowywane w przeglądarce tylko za uprzednią zgodą użytkownika.

Można włączyć lub wyłączyć niektóre lub wszystkie te pliki cookie, ale wyłączenie niektórych z nich może wpłynąć na jakość przeglądania.

Niezbędne pliki cookie mają kluczowe znaczenie dla podstawowych funkcji witryny i witryna nie będzie działać w zamierzony sposób bez nich.Te pliki cookie nie przechowują żadnych danych umożliwiających identyfikację osoby.

Funkcjonalne pliki cookie pomagają wykonywać pewne funkcje, takie jak udostępnianie zawartości witryny na platformach mediów społecznościowych, zbieranie informacji zwrotnych i inne funkcje stron trzecich.

Analityczne pliki cookie służą do zrozumienia, w jaki sposób użytkownicy wchodzą w interakcję z witryną. Te pliki cookie pomagają dostarczać informacje o metrykach liczby odwiedzających, współczynniku odrzuceń, źródle ruchu itp.

Wydajnościowe pliki cookie służą do zrozumienia i analizy kluczowych wskaźników wydajności witryny, co pomaga zapewnić lepsze wrażenia użytkownika dla odwiedzających.

Reklamowe pliki cookie służą do dostarczania użytkownikom spersonalizowanych reklam w oparciu o strony, które odwiedzili wcześniej, oraz do analizowania skuteczności kampanii reklamowej.