Czy Kazik opiewał Ragnarök?
Czasem i największych libertynów dotknąć może pełna goryczy refleksja. Przebłysk, w którym uświadomił sobie obcość dwóch światów – świata chwilowych przyjemności i świata krańcowych doświadczeń – zrodził utwór odmienny od wszystkich pozostałych. Klątwę rzuconą na dekadentów.
Kazik Staszewski i jego Kult to jedni z najlepszych wykonawców polskiego rocka. Artysta znany jest też z nieschematycznych poglądów politycznych. Czy można go jednak podejrzewać o związki z apokaliptyczną prawicą w typie evolańskim?
W dorobku Kultu znajdziemy piosenkę „Kurwy wędrowniczki”, pochodzącą z repertuaru Stanisława Staszewskiego. Przyjrzyjmy się mu bliżej, bo to chyba najciekawszy utwór z płyty „Tata Kazika”. Kawałek ten składa się z dwóch całkowicie różnych części, które – gdyby nie ostatnia strofa – mogłyby uchodzić za odrębne utwory, połączone w jeden przez pomyłkę.
„Gdzieś nisko błyska płyta lotniska
Siadł czarterowy Jumbo Jet
Wieczór w Drugstorze znajdzie się może
Znajoma dusza, właśnie wszedł
Klawo dziewczynki, to z tej rodzinki
Co jedną noc przez pięć pamięta lat
Prawdziwe państwo wybaczy draństwo
Bo się będzie wstydził, że tak wpadł
Więc stado westchnień i do łez
Od nowa znów Alliance Française
Podłemu życiu plujmy w pysk
Miłości czystej, niespodzianej sławmy błysk
Bo któż rozbijałby i kradł
Gdy starczy uśmiech, wdzięk i szyk i trochę szmat
O kurwy wędrowniczki
O prosty, jasny, piękny świat
O kurwy wędrowniczki
O prosty, jasny świat
Znów pysk miał w pianie, stękał »kochanie…«
A na lotnisku jak skopany stał
Niech się rozluźni, będzie na później
Szczęściem na bilet jakoś jeszcze miał
I znowu spokój, już patrzy z boku
Jakiś z cygarem, cóż, że nie ten styl
Sto adresików jest w notesiku
W kobiałce zwanej baise-en-ville
Rwie przez Atlantyk BOAC
Dywizji już się smacznie śpi
A w Idlewild przy barze ruch
I zawsze będzie jakiś frajer albo dwóch
Jak ma nie pęknąć głupi grzdyl
Gdy ja do niego przez ocean tyle mil
O kurwy wędrowniczki
O prosty, jasny, piękny styl
O kurwy wędrowniczki
O prosty, jasny styl
O Charles Mansonie, pójdź, splećmy dłonie
Z Lindą Kasabian zróbmy krąg
Wy towarzysze ze strefy ciszy
Co bagnet przymarzł wam do rąk
Czarni pancerni wodzowi wierni
Z którymi trwałem po ostatni strzał
Kochana grando, Sonderkommando
Prześmierdła dymem z bratnich ciał
Dość tej obsuwy, spluwy czyść
Wszak trzeba jeszcze dalej iść
Niech buchnie ogień, huknie grom
Niech płonie trędowatych dom
Zamglony[1] świat niech zetnie mróz
Na niebie i tak będzie świecił Wielki Wóz
A kurwom wędrowniczkom
Popioły, zgliszcza, pył i gruz
A kurwom wędrowniczkom
Popioły, zgliszcza, gruz”
CZYTAJ TAKŻE: Potrzebujemy odnowienia polskiej kultury
Część pierwsza jest lekka, wesolutka, w rytmie ska opisuje beztroski kosmopolityczny świat młodych, bezpruderyjnych kobiet, którym uroda i spryt pozwalają na wygodne życie. W tekście znajdujemy szereg rekwizytów z życia ówczesnej bohemy czy po prostu ludzi światowych: lokal Le Drugstore na Polach Elizejskich, samolot BOAC (British Overseas Airways Corporation), Idlewild (nowojorskie lotnisko JFK), torba podróżna baise-en-ville (franc. ruchanko na mieście /na jedną noc? – może takie tłumaczenie będzie lepsze).
Bardziej interesująca jest część druga, o zupełnie odmiennym, ciężkim i ponurym klimacie. Rytm staje się powolny, pulsujący niczym silnik czołgu, gitary nisko przestrojone, w tle funeralnie zawodzi saksofon. W sferze tekstu autor najpierw przywołuje różne postacie. Zaczyna od członków gangu Mansona – hipisów, którzy dokonali zbrodni w willi Polańskiego w Beverly Hills. Potem wzywa enigmatycznych „towarzyszy ze strefy ciszy”, którym „bagnet przymarzł do rąk”. Tytuł „towarzysz” sugeruje komunistów, mróz rodzi skojarzenia z Syberią. Uzbrojeni bolszewicy na Syberii – może to straż Gułagu, będącego swoistą „strefą ciszy”? Znowuż „czarni pancerni, Wodzowi wierni” kierują nas w przeciwną stronę. Zarówno figura Wodza jak i czarna barwa łączą się z faszyzmem: czarne koszule arditi, Das Schwarze Korps… Czyżby chodziło o pancerne dywizje Waffen-SS? Ale kolejne dwa wersy znów nas dezorientują: „kochana granda, prześmierdła dymem z bratnich ciał” – Sonderkommando – to jednostka złożona z więźniów obozów zagłady pracującą w krematoriach.
Trudno o bardziej zróżnicowanych adresatów. Łączy ich jedno: ekstremalne doświadczenie związane ze śmiercią. Balansowanie na granicy człowieczeństwa – między marzeniem o nadczłowieku a zezwierzęceniem.
Nic dziwnego, że apel do nich skierowany budzi grozę – mają przygotować broń i wzniecić ogień, by „płonął trędowatych dom”. Nieuleczalna choroba, jak się domyślamy, spłonie razem z zakażonymi. „Zamglona” – a więc efemeryczna, rozmyta, niejednoznaczna – rzeczywistość zostanie ujęta w karby mrozu, to co płynne i ulotne będzie zestalone. W przejrzystym powietrzu nocy jasno świecić będzie na nieboskłonie Wielki Wóz i Gwiazda Polarna – przewodniczka wędrowców, zagubionym wskazująca drogę. „Niebo gwiaździste nade mną…” co najmniej od czasów Kanta uosabia Absolut.
I w ostatniej strofie wracamy niespodziewanie do „wędrowniczek” z części pierwszej – to im dedykowane są „popioły, zgliszcza, gruz”.
Piosenka konfrontuje dwa biegunowo odmienne światy w sposób nieco podobny, jak uczynił to Adam Asnyk w „Szkicu do współczesnego obrazu”. Świat amoralnych lekkoduchów ulega zagładzie. Następuje oczyszczenie krwią i ogniem. To jakobiński La Grande Terreur, stalinowska Wielka Czystka, hitlerowski Endlösung, czerwonokhmerski Rok Zero. W sensie metafizycznym można to odczytywać jako Ragnarök, Mappō, Apokalipsę.
Czy taka interpretacja utworu nie jest zbyt karkołomna? Przecież autor piosenki, Stanisław Staszewski, znany był z libertyńskich poglądów, które gorliwie praktykował również w życiu prywatnym! Czasem jednak i największych libertynów dotknąć może pełna goryczy refleksja. Utwór powstał w Paryżu u schyłku lat 60-tych, w epoce „dzieci-kwiatów” i wolnej miłości. Niefrasobliwe, wychowane w komforcie młode pokolenie musiało być obce starzejącemu się emigrantowi z Polski, człowiekowi napiętnowanemu wojennymi traumami (konspiracja, Pawiak, powstanie, obóz, noc w kostnicy). Powiedzmy to wprost – nie był atrakcyjny dla długonogich dziewczyn w minispódniczkach. Przebłysk, w którym uświadomił sobie nieprzystawalność dwóch wizji ludzkiej egzystencji, obcość dwóch światów – świata chwilowych przyjemności i świata krańcowych doświadczeń – zrodził utwór odmienny od wszystkich pozostałych. Klątwę rzuconą na dekadentów. Póki co niespełnioną.
fot: wikipedia.commons
[1] W innej wersji „zwęglony”, do tej interpretacji utworu lepszym jest jednak „zamglony”.
Niezależność kosztuje
Nie mamy reklamodawców ani właściciela, który nam płaci. Ten tekst jest otwarty dla wszystkich dzięki czytelnikom, którzy dorzucają się do kolejnych.
Dziękujemy za wsparcie!




