Przejdź do ustawień zgody na cookies Przejdź do treści

Czy Kazik opiewał Ragnarök?

Czasem i największych libertynów dotknąć może pełna goryczy refleksja. Przebłysk, w którym uświadomił sobie obcość dwóch światów – świata chwilowych przyjemności i świata krańcowych doświadczeń – zrodził utwór odmienny od wszystkich pozostałych. Klątwę rzuconą na dekadentów.

Kazik Staszewski i jego Kult to jedni z najlepszych wykonawców polskiego rocka. Artysta znany jest też z nieschematycznych poglądów politycznych. Czy można go jednak podejrzewać o związki z apokaliptyczną prawicą w typie evolańskim?

W dorobku Kultu znajdziemy piosenkę „Kurwy wędrowniczki”, pochodzącą z repertuaru Stanisława Staszewskiego. Przyjrzyjmy się mu bliżej, bo to chyba najciekawszy utwór z płyty „Tata Kazika”. Kawałek ten składa się z dwóch całkowicie różnych części, które – gdyby nie ostatnia strofa – mogłyby uchodzić za odrębne utwory, połączone w jeden przez pomyłkę.

„Gdzieś nisko błyska płyta lotniska  

Siadł czarterowy Jumbo Jet   

Wieczór w Drugstorze znajdzie się może     

Znajoma dusza, właśnie wszedł        

Klawo dziewczynki, to z tej rodzinki           

Co jedną noc przez pięć pamięta lat  

Prawdziwe państwo wybaczy draństwo        

Bo się będzie wstydził, że tak wpadł

Więc stado westchnień i do łez         

Od nowa znów Alliance Française    

Podłemu życiu plujmy w pysk          

Miłości czystej, niespodzianej sławmy błysk           

Bo któż rozbijałby i kradł      

Gdy starczy uśmiech, wdzięk i szyk i trochę szmat  

O kurwy wędrowniczki          

O prosty, jasny, piękny świat

O kurwy wędrowniczki          

O prosty, jasny świat  

Znów pysk miał w pianie, stękał »kochanie…«        

A na lotnisku jak skopany stał           

Niech się rozluźni, będzie na później           

Szczęściem na bilet jakoś jeszcze miał         

I znowu spokój, już patrzy z boku     

Jakiś z cygarem, cóż, że nie ten styl  

Sto adresików jest w notesiku           

W kobiałce zwanej baise-en-ville     

Rwie przez Atlantyk BOAC  

Dywizji już się smacznie śpi

A w Idlewild przy barze ruch

I zawsze będzie jakiś frajer albo dwóch       

Jak ma nie pęknąć głupi grzdyl         

Gdy ja do niego przez ocean tyle mil            

O kurwy wędrowniczki          

O prosty, jasny, piękny styl   

O kurwy wędrowniczki          

O prosty, jasny styl    

O Charles Mansonie, pójdź, splećmy dłonie

Z Lindą Kasabian zróbmy krąg         

Wy towarzysze ze strefy ciszy          

Co bagnet przymarzł wam do rąk     

Czarni pancerni wodzowi wierni       

Z którymi trwałem po ostatni strzał  

Kochana grando, Sonderkommando

Prześmierdła dymem z bratnich ciał

Dość tej obsuwy, spluwy czyść         

Wszak trzeba jeszcze dalej iść          

Niech buchnie ogień, huknie grom   

Niech płonie trędowatych dom         

Zamglony[1]  świat niech zetnie mróz

Na niebie i tak będzie świecił Wielki Wóz   

A kurwom wędrowniczkom  

Popioły, zgliszcza, pył i gruz

A kurwom wędrowniczkom  

Popioły, zgliszcza, gruz”

CZYTAJ TAKŻE: Potrzebujemy odnowienia polskiej kultury

Część pierwsza jest lekka, wesolutka, w rytmie ska opisuje beztroski kosmopolityczny świat młodych, bezpruderyjnych kobiet, którym uroda i spryt pozwalają na wygodne życie. W tekście znajdujemy szereg rekwizytów z życia ówczesnej bohemy czy po prostu ludzi światowych: lokal Le Drugstore na Polach Elizejskich, samolot BOAC (British Overseas Airways Corporation), Idlewild (nowojorskie lotnisko JFK), torba podróżna baise-en-ville (franc. ruchanko na mieście /na jedną noc? – może takie tłumaczenie będzie lepsze).

Bardziej interesująca jest część druga, o zupełnie odmiennym, ciężkim i ponurym klimacie. Rytm staje się powolny, pulsujący niczym silnik czołgu, gitary nisko przestrojone, w tle funeralnie zawodzi saksofon. W sferze tekstu autor najpierw przywołuje różne postacie. Zaczyna od członków gangu Mansona – hipisów, którzy dokonali zbrodni w willi Polańskiego w Beverly Hills. Potem wzywa enigmatycznych „towarzyszy ze strefy ciszy”, którym „bagnet przymarzł do rąk”. Tytuł „towarzysz” sugeruje komunistów, mróz rodzi skojarzenia z Syberią. Uzbrojeni bolszewicy na Syberii – może to straż Gułagu, będącego swoistą „strefą ciszy”? Znowuż „czarni pancerni, Wodzowi wierni” kierują nas w przeciwną stronę. Zarówno figura Wodza jak i czarna barwa łączą się z faszyzmem: czarne koszule arditi, Das Schwarze Korps… Czyżby chodziło o pancerne dywizje Waffen-SS? Ale kolejne dwa wersy znów nas dezorientują: „kochana granda, prześmierdła dymem z bratnich ciał” – Sonderkommando – to jednostka złożona z więźniów obozów zagłady pracującą w krematoriach. 

Trudno o bardziej zróżnicowanych adresatów. Łączy ich jedno: ekstremalne doświadczenie związane ze śmiercią. Balansowanie na granicy człowieczeństwa – między marzeniem o nadczłowieku a zezwierzęceniem.  

Nic dziwnego, że apel do nich skierowany budzi grozę – mają przygotować broń i wzniecić ogień, by „płonął trędowatych dom”. Nieuleczalna choroba, jak się domyślamy, spłonie razem z zakażonymi. „Zamglona” – a więc efemeryczna, rozmyta, niejednoznaczna – rzeczywistość zostanie ujęta w karby mrozu, to co płynne i ulotne będzie zestalone. W przejrzystym powietrzu nocy jasno świecić będzie na nieboskłonie Wielki Wóz i Gwiazda Polarna – przewodniczka wędrowców, zagubionym wskazująca drogę. „Niebo gwiaździste nade mną…” co najmniej od czasów Kanta uosabia Absolut.  

I w ostatniej strofie wracamy niespodziewanie do „wędrowniczek” z części pierwszej – to im dedykowane są „popioły, zgliszcza, gruz”. 

Piosenka konfrontuje dwa biegunowo odmienne światy w sposób nieco podobny, jak uczynił to Adam Asnyk w „Szkicu do współczesnego obrazu”. Świat amoralnych lekkoduchów ulega zagładzie. Następuje oczyszczenie krwią i ogniem. To jakobiński La Grande Terreur, stalinowska Wielka Czystka, hitlerowski Endlösung, czerwonokhmerski Rok Zero. W sensie metafizycznym można to odczytywać jako Ragnarök, Mappō, Apokalipsę.

Czy taka interpretacja utworu nie jest zbyt karkołomna? Przecież autor piosenki, Stanisław Staszewski, znany był z libertyńskich poglądów, które gorliwie praktykował również w życiu prywatnym! Czasem jednak i największych libertynów dotknąć może pełna goryczy refleksja. Utwór powstał w Paryżu u schyłku lat 60-tych, w epoce „dzieci-kwiatów” i wolnej miłości. Niefrasobliwe, wychowane w komforcie młode pokolenie musiało być obce starzejącemu się emigrantowi z Polski, człowiekowi napiętnowanemu wojennymi traumami (konspiracja, Pawiak, powstanie, obóz, noc w kostnicy). Powiedzmy to wprost – nie był atrakcyjny dla długonogich dziewczyn w minispódniczkach. Przebłysk, w którym uświadomił sobie nieprzystawalność dwóch wizji ludzkiej egzystencji, obcość dwóch światów – świata chwilowych przyjemności i świata krańcowych doświadczeń – zrodził utwór odmienny od wszystkich pozostałych. Klątwę rzuconą na dekadentów. Póki co niespełnioną. 

fot: wikipedia.commons


[1] W innej wersji „zwęglony”, do tej interpretacji utworu lepszym jest jednak „zamglony”.

Niezależność kosztuje

Nie mamy reklamodawców ani właściciela, który nam płaci. Ten tekst jest otwarty dla wszystkich dzięki czytelnikom, którzy dorzucają się do kolejnych.

Dziękujemy za wsparcie!

Konrad Jański

Student historii, w wolnych chwilach czytelnik fantasy/SF i kinoman.

Wszystkie teksty autora →

Dostosuj preferencje dotyczące zgody

Używamy plików cookie, aby pomóc użytkownikom w sprawnej nawigacji i wykonywaniu określonych funkcji. Szczegółowe informacje na temat wszystkich plików cookie odpowiadających poszczególnym kategoriom zgody znajdują się poniżej.

Pliki cookie sklasyfikowane jako „niezbędne” są przechowywane w przeglądarce użytkownika, ponieważ są niezbędne do włączenia podstawowych funkcji witryny.

Korzystamy również z plików cookie innych firm, które pomagają nam analizować sposób korzystania ze strony przez użytkowników, a także przechowywać preferencje użytkownika i odtwarzać osadzone multimedia zewnętrzne (YouTube, Spotify). Tego typu pliki cookie będą przechowywane w przeglądarce tylko za uprzednią zgodą użytkownika.

Można włączyć lub wyłączyć niektóre lub wszystkie te pliki cookie, ale wyłączenie niektórych z nich może wpłynąć na jakość przeglądania.

Niezbędne pliki cookie mają kluczowe znaczenie dla podstawowych funkcji witryny i witryna nie będzie działać w zamierzony sposób bez nich.Te pliki cookie nie przechowują żadnych danych umożliwiających identyfikację osoby.

Funkcjonalne pliki cookie pomagają wykonywać pewne funkcje, takie jak udostępnianie zawartości witryny na platformach mediów społecznościowych, zbieranie informacji zwrotnych i inne funkcje stron trzecich.

Analityczne pliki cookie służą do zrozumienia, w jaki sposób użytkownicy wchodzą w interakcję z witryną. Te pliki cookie pomagają dostarczać informacje o metrykach liczby odwiedzających, współczynniku odrzuceń, źródle ruchu itp.

Wydajnościowe pliki cookie służą do zrozumienia i analizy kluczowych wskaźników wydajności witryny, co pomaga zapewnić lepsze wrażenia użytkownika dla odwiedzających.

Reklamowe pliki cookie służą do dostarczania użytkownikom spersonalizowanych reklam w oparciu o strony, które odwiedzili wcześniej, oraz do analizowania skuteczności kampanii reklamowej.