Przejdź do ustawień zgody na cookies Przejdź do treści

Bogusław Wolniewicz — idea losu, zło i kryzys Zachodu

Bogusław Wolniewicz: filozofia losu, zła i kryzysu Zachodu w tekstach Nowego Ładu

Bogusław Wolniewicz (1927–2017) był, jak sami przyznajemy na łamach Nowego Ładu, jednym z największych europejskich filozofów drugiej połowy XX wieku — twórcą oryginalnego, „pitagorejsko-manichejskiego” systemu myślenia o człowieku, polityce i złu. Choć zmarł w 2017 roku, jego myśl wciąż wyznacza ramy naszych analiz: gdy piszemy o tragizmie wojny w Ukrainie, o procesach sądowych za „niewłaściwe” poglądy czy o kryzysie tożsamości chrześcijańskiej Europy, nieuchronnie wracamy do jego kategorii — idei losu, „epifanii diabła” czy krytyki liberalnej „neutralności”. W tym przewodniku zebraliśmy teksty Nowego Ładu, w których myśl Wolniewicza staje się kluczem do zrozumienia współczesności — od metafizycznej ramy sporu prawica–lewica, przez filozofię zła stosowaną do zbrodni wojennych, po jego własne starcie z polskim wymiarem sprawiedliwości i echo jego słów o krzyżu w przestrzeni publicznej.

„Idea losu” jako metafizyczna rama sporu prawica–lewica

Punktem wyjścia do zrozumienia całej filozofii Wolniewicza jest jego „idea losu”, którą szczegółowo opisuje Patryk Kosowski. System Wolniewicza autor nazywa „pitagorejsko-manichejskim”: za pitagorejczykami głosi on, że „wszędzie jest liczba”, czyli że świat ma ściśle logiczną strukturę, a za manichejczykami — że dobro i zło, prawda i kłamstwo są wieczne i od zawsze toczą ze sobą nieusuwalną walkę. Wartość człowieka mierzy się tym, po której stronie tej walki staje. Tekst pokazuje, dlaczego popularne dziś wielowymiarowe „kompasy polityczne” (jak diagram Nolana), odrzucające podział na prawicę i lewicę, są błędne — i jak idea losu pozwala na nowo, z większą precyzją, wyznaczyć granicę między tymi obozami.

Rama metafizyczna dla opozycji prawica-lewica. Filozofia losu w ujęciu Bogusława Wolniewicza
Filozofia
Rama metafizyczna dla opozycji prawica-lewica. Filozofia losu w ujęciu Bogusława Wolniewicza
Jak „idea losu” wyznacza metafizyczną granicę między prawicą a lewicą.
Czytaj esej →

Zło jako „siła kosmiczna”: nieusuwalny tragizm dziejów

Konsekwencje filozofii Wolniewicza dla rozumienia polityki i wojny rozwija Jan Fiedorczuk w dwuczęściowym eseju, pisanym pierwotnie w cieniu kryzysu na granicy polsko-białoruskiej. Autor dowodzi, że najpoważniejszym błędem liberalizmu jest próba „zekonomizowania” polityki — sprowadzenia jej do administrowania państwem, podczas gdy w istocie jest ona sferą nieusuwalnie tragiczną, w której czai się mroczny pierwiastek ludzkiej natury.

Polityka kroczy we krwi (kilka uwag o nieusuwalnym tragizmie dziejów) cz. 1
Esej
Polityka kroczy we krwi (kilka uwag o nieusuwalnym tragizmie dziejów) cz. 1
Dlaczego liberalizm nie potrafi zrozumieć tragicznej natury polityki.
Czytaj esej →

Dokańczając tekst już po ujawnieniu zbrodni w Buczy, Fiedorczuk przypomina, że zło — wbrew św. Augustynowi — nie jest jedynie brakiem dobra, lecz realną wartością moralną o ujemnym ładunku, „siłą kosmiczną” wpisaną w samą strukturę świata. Tę kondensację czystego, bezinteresownego zła Wolniewicz nazywał „epifanią diabła” — a jej znakami, obok Auschwitz, Treblinki czy Kołymy, stały się Bucza, Brodzianka i Hostomel.

Polityka kroczy we krwi (kilka uwag o nieusuwalnym tragizmie dziejów) część 2
Esej
Polityka kroczy we krwi (kilka uwag o nieusuwalnym tragizmie dziejów) część 2.
Czym jest czyste, bezinteresowne zło — Wolniewiczowska „epifania diabła”.
Czytaj esej →

Proces o „nienawiść do imigrantów”: jak sądzono Wolniewicza za słowa

Filozofia Wolniewicza nie była dla niego samego tylko akademicką abstrakcją — przekonał się o tym na własnej skórze, gdy w 2015 r. stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita złożyło przeciwko niemu pozew, o czym przypomina Kacper Kita w śledczym tekście o ideologizacji polskich instytucji. Bliskiemu dziewięćdziesiątki filozofowi, za rzekomą „nienawiść do imigrantów”, groziło więzienie i grzywna w wysokości 720 tysięcy złotych; Wolniewicz odpowiadał wówczas, że więzienia się nie boi, ale kary zwyczajnie nie miałby z czego zapłacić. Autor pokazuje, że sprawa Wolniewicza nie była odosobnionym epizodem, lecz elementem szerszego mechanizmu ideologizacji polskich instytucji — samorządów, uczelni (jak poznański UAM) czy placówek dyplomatycznych — finansowanego przez zagraniczne fundacje i aktywistów.

Samorząd, uniwersytet, ambasady – jak ideologizuje się Polskę
Śledztwo
Samorząd, uniwersytet, ambasady – jak ideologizuje się Polskę
Jak sądzono prof. Wolniewicza za rzekomą „nienawiść do imigrantów”.
Czytaj śledztwo →

Krzyż w przestrzeni publicznej i próżnia aksjologiczna Zachodu

Echo myśli Wolniewicza pobrzmiewa też w analizie kryzysu tożsamościowego Zachodu, jaką przedstawia Przemysław Staciwa. Autor przypomina słowa, jakie Wolniewicz wypowiedział niegdyś w telewizji publicznej: „zakaz krzyży w przestrzeni publicznej wcale nie jest neutralny” — przeciwnie, jest sam w sobie politycznym manifestem, bo traktuje chrześcijaństwo jako „dziedzictwo prywatne”, podczas gdy inne tradycje religijne korzystają z szerokiej ochrony w ramach polityki wielokulturowości. Tekst łączy tę diagnozę z kryzysem instytucji obywatelstwa (o którym pisze historyk Victor Davis Hanson) i rosnącą presją migracyjną w Europie i USA — pokazując, że religijna „próżnia” po odrzuceniu chrześcijaństwa nie pozostaje długo pusta.

Jak Zachód podcina swe korzenie. Kryzys obywatelstwa i próżnia aksjologiczna
Analiza
Jak Zachód podcina swe korzenie. Kryzys obywatelstwa i próżnia aksjologiczna
Dlaczego zakaz krzyży w przestrzeni publicznej nie jest neutralny.
Czytaj analizę →

Najczęściej zadawane pytania o Bogusława Wolniewicza

Kim był Bogusław Wolniewicz? Polski filozof i logik (1927–2017), profesor Uniwersytetu Warszawskiego, twórca oryginalnego „pitagorejsko-manichejskiego” systemu filozoficznego, znany z bezkompromisowych wypowiedzi publicznych na temat imigracji, chrześcijaństwa i polityki.

Czym jest „idea losu” w filozofii Wolniewicza? To koncepcja, według której świat ma ściśle logiczną strukturę (wątek pitagorejski), a jednocześnie toczy się w nim wieczna walka dobra ze złem i prawdy z kłamstwem (wątek manichejski) — a wartość człowieka mierzy się tym, po której stronie tej walki staje.

Co oznacza pojęcie „epifania diabła”? To określenie Wolniewicza na czyste, bezinteresowne zło — takie, które nie jest skutkiem ubocznym działania, lecz celem samym w sobie, jak w przypadku Auschwitz czy zbrodni popełnionych przez Rosjan w Buczy.

Dlaczego prof. Wolniewicz był sądzony? W 2015 r. stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita złożyło przeciwko niemu pozew za rzekomą „nienawiść do imigrantów” — bliskiemu dziewięćdziesiątki filozofowi groziło więzienie i grzywna w wysokości 720 tys. zł.

Dostosuj preferencje dotyczące zgody

Używamy plików cookie, aby pomóc użytkownikom w sprawnej nawigacji i wykonywaniu określonych funkcji. Szczegółowe informacje na temat wszystkich plików cookie odpowiadających poszczególnym kategoriom zgody znajdują się poniżej.

Pliki cookie sklasyfikowane jako „niezbędne” są przechowywane w przeglądarce użytkownika, ponieważ są niezbędne do włączenia podstawowych funkcji witryny.

Korzystamy również z plików cookie innych firm, które pomagają nam analizować sposób korzystania ze strony przez użytkowników, a także przechowywać preferencje użytkownika i odtwarzać osadzone multimedia zewnętrzne (YouTube, Spotify). Tego typu pliki cookie będą przechowywane w przeglądarce tylko za uprzednią zgodą użytkownika.

Można włączyć lub wyłączyć niektóre lub wszystkie te pliki cookie, ale wyłączenie niektórych z nich może wpłynąć na jakość przeglądania.

Niezbędne pliki cookie mają kluczowe znaczenie dla podstawowych funkcji witryny i witryna nie będzie działać w zamierzony sposób bez nich.Te pliki cookie nie przechowują żadnych danych umożliwiających identyfikację osoby.

Funkcjonalne pliki cookie pomagają wykonywać pewne funkcje, takie jak udostępnianie zawartości witryny na platformach mediów społecznościowych, zbieranie informacji zwrotnych i inne funkcje stron trzecich.

Analityczne pliki cookie służą do zrozumienia, w jaki sposób użytkownicy wchodzą w interakcję z witryną. Te pliki cookie pomagają dostarczać informacje o metrykach liczby odwiedzających, współczynniku odrzuceń, źródle ruchu itp.

Wydajnościowe pliki cookie służą do zrozumienia i analizy kluczowych wskaźników wydajności witryny, co pomaga zapewnić lepsze wrażenia użytkownika dla odwiedzających.

Reklamowe pliki cookie służą do dostarczania użytkownikom spersonalizowanych reklam w oparciu o strony, które odwiedzili wcześniej, oraz do analizowania skuteczności kampanii reklamowej.