Przejdź do treści Przejdź do ustawień zgody na cookies

Polska pod ostrzałem: Urojone kompleksy, czyli ojkofobia. Jak krytykować, nie tracąc tożsamości?

W dzisiejszym odcinku Skrawków Kultury porozmawiamy o zjawisku nienawiści do wszystkiego, co polskie – czyli o ojkofobii. Dlaczego tak często czujemy się gorsi i jak krytykować własny naród, nie tracąc przy tym tożsamości?

O czym mówimy w odcinku

  • definicja ojkofobii w ujęciu Rogera Scrutona, który spopularyzował to pojęcie,
  • czy ojkofobia to tylko problem „elit”, czy również pozostałej części społeczeństwa,
  • historyczne korzenie ojkofobii i przykłady konstruktywnej krytyki wad narodowych,
  • jak krytykować, by nie popaść w zakompleksienie narodu i niewychowawczość,
  • ojkofobi na prawicy – kim są i jak ich rozpoznać,
  • polska kinematografia, w której kompleksy związane z polskością są na pierwszym planie.

Rów, w którym płynie mętna rzeka, nazywam Wisłą.
Ciężko wyznać: na taką miłość nas skazali,
taką przebodli nas ojczyzną.

Zbigniew Herbert

Data publikacji na Spotify: 2024-10-09

Ojkofobia – najważniejsze pojęcia w skrócie

Czym jest ojkofobia?

Ojkofobia (także: oikofobia, z greckiego oikos – dom i phobos – strach) to niechęć, a nawet pogarda wobec własnego narodu, jego kultury, tradycji i historii. Ojkofob odrzuca to, co swojskie, a jednocześnie idealizuje to, co obce – najczęściej Zachód lub abstrakcyjną „ludzkość”. W sensie politycznym pojęcie spopularyzował brytyjski filozof konserwatywny Roger Scruton, m.in. w eseju England and the Need for Nations (2004).

Jak Roger Scruton opisywał ojkofobię?

Według Scrutona ojkofobia to przede wszystkim postawa elit – ludzi wykształconych, którzy budują swoją pozycję na odcinaniu się od narodowego dziedzictwa. Jej przeciwieństwem jest oikofilia, czyli miłość do domu i miejsca, z którego się pochodzi. Scruton uważał, że to właśnie zakorzenienie, a nie abstrakcyjne idee, jest podstawą odpowiedzialności za wspólnotę.

Skąd się bierze ojkofobia w Polsce?

W polskich warunkach ojkofobia łączy się z kompleksem peryferii i tzw. pedagogiką wstydu – przekonaniem, że polska historia i kultura są powodem do zakłopotania, a nowoczesność trzeba importować z zewnątrz. Na tę postawę zwracał uwagę również papież Franciszek, pisząc w encyklice Fratelli tutti, że „kto z pogardą patrzy na swój naród, tworzy w swoim społeczeństwie kategorie pierwszej i drugiej klasy”.

Czy ojkofobia występuje także na prawicy?

Tak. Brytyjski publicysta Ed West ukuł określenie „prawicowa ojkofobia” na postawę części zachodniej prawicy, która z niechęci do własnych elit gotowa jest idealizować obce mocarstwa – na przykład putinowską Rosję. W Polsce podobny mechanizm widać w szukaniu zagranicznego protektora zamiast budowania własnej podmiotowości.

Czym różni się ojkofobia od krytyki własnego narodu?

Krytyka wad narodowych nie jest ojkofobią, jeśli wyrasta z troski o wspólnotę. Bezlitośnie o polskich przywarach pisali Piotr Skarga, Roman Dmowski w Myślach nowoczesnego Polaka czy Stanisław Brzozowski – ale ich celem było wzmocnienie narodu, a nie odcięcie się od niego. Ojkofobia zaczyna się tam, gdzie krytyka służy budowaniu własnego poczucia wyższości nad rodakami.

Czytaj więcej o ojkofobii na Nowym Ładzie

Wspieraj Nowy Ład

Śledź nas: YouTube · Facebook · X (Twitter) · Grupa na Facebooku

Niezależność kosztuje

Nie mamy reklamodawców ani właściciela, który nam płaci. Ten tekst jest otwarty dla wszystkich dzięki czytelnikom, którzy dorzucają się do kolejnych.

Dziękujemy za wsparcie!

Odtwarzacz Spotify

Po kliknięciu załadujemy treści ze Spotify.

Dostosuj preferencje dotyczące zgody

Używamy plików cookie, aby pomóc użytkownikom w sprawnej nawigacji i wykonywaniu określonych funkcji. Szczegółowe informacje na temat wszystkich plików cookie odpowiadających poszczególnym kategoriom zgody znajdują się poniżej.

Pliki cookie sklasyfikowane jako „niezbędne” są przechowywane w przeglądarce użytkownika, ponieważ są niezbędne do włączenia podstawowych funkcji witryny.

Korzystamy również z plików cookie innych firm, które pomagają nam analizować sposób korzystania ze strony przez użytkowników, a także przechowywać preferencje użytkownika i odtwarzać osadzone multimedia zewnętrzne (YouTube, Spotify). Tego typu pliki cookie będą przechowywane w przeglądarce tylko za uprzednią zgodą użytkownika.

Można włączyć lub wyłączyć niektóre lub wszystkie te pliki cookie, ale wyłączenie niektórych z nich może wpłynąć na jakość przeglądania.

Niezbędne pliki cookie mają kluczowe znaczenie dla podstawowych funkcji witryny i witryna nie będzie działać w zamierzony sposób bez nich.Te pliki cookie nie przechowują żadnych danych umożliwiających identyfikację osoby.

Funkcjonalne pliki cookie pomagają wykonywać pewne funkcje, takie jak udostępnianie zawartości witryny na platformach mediów społecznościowych, zbieranie informacji zwrotnych i inne funkcje stron trzecich.

Analityczne pliki cookie służą do zrozumienia, w jaki sposób użytkownicy wchodzą w interakcję z witryną. Te pliki cookie pomagają dostarczać informacje o metrykach liczby odwiedzających, współczynniku odrzuceń, źródle ruchu itp.

Wydajnościowe pliki cookie służą do zrozumienia i analizy kluczowych wskaźników wydajności witryny, co pomaga zapewnić lepsze wrażenia użytkownika dla odwiedzających.

Reklamowe pliki cookie służą do dostarczania użytkownikom spersonalizowanych reklam w oparciu o strony, które odwiedzili wcześniej, oraz do analizowania skuteczności kampanii reklamowej.

Zapisz się do klubu

Dziękujemy! Zgłoszenie dotarło. Skontaktujemy się z Tobą e-mailem.