Polska pod ostrzałem: Urojone kompleksy, czyli ojkofobia. Jak krytykować, nie tracąc tożsamości?
W dzisiejszym odcinku Skrawków Kultury porozmawiamy o zjawisku nienawiści do wszystkiego, co polskie – czyli o ojkofobii. Dlaczego tak często czujemy się gorsi i jak krytykować własny naród, nie tracąc przy tym tożsamości?
O czym mówimy w odcinku
- definicja ojkofobii w ujęciu Rogera Scrutona, który spopularyzował to pojęcie,
- czy ojkofobia to tylko problem „elit”, czy również pozostałej części społeczeństwa,
- historyczne korzenie ojkofobii i przykłady konstruktywnej krytyki wad narodowych,
- jak krytykować, by nie popaść w zakompleksienie narodu i niewychowawczość,
- ojkofobi na prawicy – kim są i jak ich rozpoznać,
- polska kinematografia, w której kompleksy związane z polskością są na pierwszym planie.
Rów, w którym płynie mętna rzeka, nazywam Wisłą.
Zbigniew Herbert
Ciężko wyznać: na taką miłość nas skazali,
taką przebodli nas ojczyzną.
Data publikacji na Spotify: 2024-10-09
Ojkofobia – najważniejsze pojęcia w skrócie
Czym jest ojkofobia?
Ojkofobia (także: oikofobia, z greckiego oikos – dom i phobos – strach) to niechęć, a nawet pogarda wobec własnego narodu, jego kultury, tradycji i historii. Ojkofob odrzuca to, co swojskie, a jednocześnie idealizuje to, co obce – najczęściej Zachód lub abstrakcyjną „ludzkość”. W sensie politycznym pojęcie spopularyzował brytyjski filozof konserwatywny Roger Scruton, m.in. w eseju England and the Need for Nations (2004).
Jak Roger Scruton opisywał ojkofobię?
Według Scrutona ojkofobia to przede wszystkim postawa elit – ludzi wykształconych, którzy budują swoją pozycję na odcinaniu się od narodowego dziedzictwa. Jej przeciwieństwem jest oikofilia, czyli miłość do domu i miejsca, z którego się pochodzi. Scruton uważał, że to właśnie zakorzenienie, a nie abstrakcyjne idee, jest podstawą odpowiedzialności za wspólnotę.
Skąd się bierze ojkofobia w Polsce?
W polskich warunkach ojkofobia łączy się z kompleksem peryferii i tzw. pedagogiką wstydu – przekonaniem, że polska historia i kultura są powodem do zakłopotania, a nowoczesność trzeba importować z zewnątrz. Na tę postawę zwracał uwagę również papież Franciszek, pisząc w encyklice Fratelli tutti, że „kto z pogardą patrzy na swój naród, tworzy w swoim społeczeństwie kategorie pierwszej i drugiej klasy”.
Czy ojkofobia występuje także na prawicy?
Tak. Brytyjski publicysta Ed West ukuł określenie „prawicowa ojkofobia” na postawę części zachodniej prawicy, która z niechęci do własnych elit gotowa jest idealizować obce mocarstwa – na przykład putinowską Rosję. W Polsce podobny mechanizm widać w szukaniu zagranicznego protektora zamiast budowania własnej podmiotowości.
Czym różni się ojkofobia od krytyki własnego narodu?
Krytyka wad narodowych nie jest ojkofobią, jeśli wyrasta z troski o wspólnotę. Bezlitośnie o polskich przywarach pisali Piotr Skarga, Roman Dmowski w Myślach nowoczesnego Polaka czy Stanisław Brzozowski – ale ich celem było wzmocnienie narodu, a nie odcięcie się od niego. Ojkofobia zaczyna się tam, gdzie krytyka służy budowaniu własnego poczucia wyższości nad rodakami.
Czytaj więcej o ojkofobii na Nowym Ładzie
- Liberalizm jako kulturowa autoagresja
- Polska wobec proputinizmu części zachodniej prawicy
- Od Für Deutschland do For America. PiS i PO to wasalcze jedno zło
- Sir Roger Scruton – obrońca tradycji i kultury klasycznej
- Juliusz Słowacki i jego myśl historiozoficzna w świetle idei narodowej
- Początki Polski w oparach pedagogiki wstydu
Wspieraj Nowy Ład
- Wesprzyj nagrywanie kolejnych filmów: nlad.pl/wesprzyj-nas
- Patronite: patronite.pl/nowylad
- Bonusy dla członków kanału: YouTube – dołącz
- Wydaj z nami nowe numery „Polityki Narodowej”: zrzutka
- Książka Kacpra Kity o Marine Le Pen: „Saga rodu Le Penów”
Śledź nas: YouTube · Facebook · X (Twitter) · Grupa na Facebooku
Niezależność kosztuje
Nie mamy reklamodawców ani właściciela, który nam płaci. Ten tekst jest otwarty dla wszystkich dzięki czytelnikom, którzy dorzucają się do kolejnych.
Dziękujemy za wsparcie!
Odtwarzacz Spotify
Po kliknięciu załadujemy treści ze Spotify.