Przejdź do ustawień zgody na cookies Przejdź do treści

Problem unioentuzjastów

Wojna na Ukrainie unaoczniła skalę różnic interesów bezpieczeństwa wśród państw Unii Europejskiej. Cynizm i kunktatorstwo polityków państw Europy Zachodniej względem wydarzeń na wschodzie, motywowany realizacją narodowych interesów, staje się intelektualnym wyzwaniem dla prounijnich komentatorów i unioentuzjastycznej narracji w Polsce. 

„Unia Europejska zawsze chce naszego dobra, nawet jeśli chwilowo działa przeciwko nam” – to credo polskiego unioentuzjasty tłumaczące wszelkie ruchy w europejskiej polityce, które  godzą w interesy Polski. Uderzająca w Polską konkurencyjność polityka klimatyczno-energetyczna? – Trzeba podjąć to wyrzeczenie dla dobra przyszłych pokoleń! Brak środków z Europejskiego Funduszu Odbudowy? – To wina awanturniczej polityki PiS-u w Unii Europejskiej. Naciski ideologiczne, destrukcja narodowych tożsamości i wspieranie rozkładowych trendów cywilizacyjnych? – Przecież to obiektywny społeczny postęp, poza tym ktoś polski „ciemnogród” musi pomóc ucywilizować. Na unijne działania sprzeczne z polską racją stanu lokalni unioentuzjaści zawsze znajdowali usprawiedliwienie. To przejaw głębokich kompleksów i mentalnej peryferyjności części polskich elit i społeczeństwa. Trafnie scharakteryzował to podejście Rafał Woś: „A Unia? Wedle tej optyki Unia ma po prostu świętą rację. Zawsze i z zasady. Reprezentuje nadto jakąś nieludzko-anielską bezstronność. Tu nikt nie rozgrywa niczego na żadne wewnętrzne potrzeby. Unia w sporze z Polską to zawsze wcielona mądrość i dalekowzroczność. Matka i ojciec w jednym. Nawet jak zgani, wyszydzi albo postawi do kąta to przecież «dla naszego dobra»”[1]. Na horyzoncie pojawia się jednak problem: jak wytłumaczyć Polakom, że Unia, jej zachodnioeuropejski „rdzeń”, prowadzi odpowiednią politykę względem wojny na Ukrainie? To niemały problem, nawet bowiem wśród unioentuzjastów pojawiają się pęknięcia i niezgoda. Dodajmy, że sam przedmiot sporu jest fundamentalny – dotyczy kwestii przetrwania i bezpieczeństwa naszego narodu i państwa.

CZYTAJ TAKŻE: Integracja europejska a bezpieczeństwo Polski

Owe dylematy i poczucie bezradności wobec upadku założeń, na podstawie których unioentuzjaści wyjaśniali sobie świat i zachodzące w nim procesy, dobrze pokazuje fragment tekstu korespondenta wojennego portalu Onet Marcina Wyrwała. W tekście „Wyrwał: Kto smaży Ukrainie zły pokój z Rosją” dzieli się on ważną refleksją związaną z erozją wiary w unijną jedność: „Mając doświadczenie dorastania w komunizmie, wiem, jak cenną wartością jest bycie Europejczykiem, obywatelem Unii Europejskiej. Jednocześnie, w ostatnich miesiącach coraz częściej zastanawiam się, na ile jestem Europejczykiem dla obywateli Starej Europy. I czy moje interesy i bezpieczeństwo są dla nich tak samo istotne, jak interesy Francuza, Niemca lub Włocha. 23 lutego byłem przekonany, że wszyscy jesteśmy jedną, niepodzielną Europą. Od tamtego dnia utraciłem jednak wiele wiary”[2].

Idealistyczna wizja „jedności europejskiej”, w której interesy każdego członka ważą tyle samo, to dość naiwny obraz polskiego unioentuzjazmu. Wszak czy już aneksja Krymu i wojna w Donbasie nie pokazywały, że unijna polityka ignoruje interesy bezpieczeństwa naszego regionu? Czy marginalny udział urzędników z Polski i naszego regionu na wysokich stanowiskach w strukturach unijnych nie jest kolejnym przykładem? Czy spory wokół dopłat dla polskich rolników nie pokazały, że interesy rolników francuskich są dla unijnych decydentów ważniejsze niż rolników z Polski? A to przecież jedynie wycinek spraw pokazujących, że za wzniosłymi hasłami o wspólnych ideałach kryje się brutalna walka o interesy, wpływy i władzę. 

Unioentuzjaści omamieni postnarodowymi hasłami o „jedności europejskiej” uważają, że nadrzędnym celem naszej polityki jest obrona za wszelką cenę unijnej spójności (co wiąże się z kapitulacją polityczną na forum UE i przyjmowaniem „na klatę” zaleceń z Brukseli) i budowanie siły UE jako całości. Wykorzystanie unijnych mechanizmów do maksymalizacji potęgi i realizacji narodowych interesów jawi się w tym wypadku jako coś niebezpiecznego i wstecznickiego – tkwienie w paradygmacie państw narodowych i twardej obrony narodowych interesów to egoizm przeczący jedności europejskiej i przejaw „braku wdzięczności” względem unijnych partnerów, którzy przecież łaskawie przyjęli nas do UE, byśmy pod tym europejskim stołem zbierali okruchy spadające ze stołów zachodnich panów.

Więcej analizowania Unii Europejskiej w kategoriach realizmu i polityczności, mniej liberalnej misyjności i kompleksów względem Zachodu – to z pewnością uzdrowiłoby nieco polską debatę. Unia Europejska jest bowiem polityczną strukturą, w ramach której decyzje zapadają przede wszystkim w oparciu o układ sił pomiędzy jej członkami – tego, do bólu politycznego, modelu działania Unii Europejskiej nie chce przyjąć do wiadomości postpolityczna, liberalna część opinii publicznej, kojarząca politykę raczej ze strategiami kooperacyjnymi – z deliberacją, konsensusem i sprawiedliwością, niż konfrontacyjnymi – siłą, szantażem i przymusowym podporządkowaniu słabszych woli silniejszych. A wydaje się, że wobec rosnących rozbieżności interesów unijnego centrum i peryferii to strategie konfrontacyjne, siłowe będą coraz częściej wykorzystywane w europejskiej polityce.

Kontynuując odniesienia do przytoczonej wypowiedzi korespondenta wojennego Onetu, dla „starej unii” nie jesteśmy „prawdziwymi Europejczykami”, lecz peryferyjnym państwem (i szerzej, regionem), który ma pozostać w podporządkowanej pozycji względem zachodniego centrum – mamy być biorcami polityki projektowanej w „unijnym rdzeniu”, najlepiej bez żadnego poważnego wpływu na jej kształt. Oczekiwanie, że Polska będzie traktowana równo i sprawiedliwie ze względu na sam status członka UE, bez analizy różnic siły i potęgi poszczególnych państw UE, pokazuje, jak mocno odpolityczniliśmy Unię Europejską, sprowadzając politykę europejską do merytokratycznego, konsensualnego zarządzania, pomijając aspekt różnic narodowych interesów i twardej politycznej gry (nierzadko o sumie zerowej). A to przecież realny układ sił między unijnymi państwami, na kształtowanie którego Polska ma mocno ograniczony wpływ, wyznacza w znacznej mierze naszą pozycję na unijnym ringu. Prowadzenie potulnej polityki bezrefleksyjnego aprobowania poleceń z Brukseli wcale nie musi radykalnie poprawić polskich notowań w Brukseli, z wcześniej wspomnianych względów – rosnących rozbieżności interesów wschodu i zachodu, mocno wybijających się wraz z wojną na Ukrainie i niechęci wobec wzrostu znaczenia politycznego Polski.

CZYTAJ TAKŻE: „Naszym celem jest maksymalne osłabienie możliwości ofensywnych Rosji” – rozmowa z Wiceministrem Spraw Zagranicznych Pawłem Jabłońskim

Wyzwanie unioentuzjastów

Jak więc ukuć narrację ściągającą odium „naiwnych współtwórców potęgi imperialnej Rosji Putina” z Niemiec i, w mniejszym stopniu, z Francji? Jak przekonać Polaków, że „jedność europejska” wciąż istnieje, a polityka wyżej wymienionych państw nie godzi w nasze interesy bezpieczeństwa? Choć polskie społeczeństwo jest jednym z najbardziej unioentuzjastycznych w Europie, to w najbliższych latach ich umocnienie, czy nawet trwanie na obecnym poziomie, jawi się jako spore wyzwanie. Nie spodziewam się nagłej antyunijnej rewolucji społecznej, lecz świadomość rosnących kosztów partycypacji w unijnych strukturach będzie w społeczeństwie wzrastać. Rosnące ceny prądu i ogrzewania, będące w niemałej części konsekwencją nierealistycznych założeń transformacji klimatyczno-energetycznej, topniejące transfery funduszy unijnych do Polski i geopolityczna gra unijnego rdzenia przeciwko interesom bezpieczeństwa Polski powoduje, że credo unioentuzjastów – „Unia Europejska zawsze chce naszego dobra, nawet jeśli chwilowo działa przeciwko nam” – staje się coraz cięższe do obrony. Pytania o koszty związane z obecnością w Unii Europejskiej będą się nasilać. Zbywanie ich dotychczasową narracją o krystalicznie czystej i uczciwej Unii Europejskiej połączoną z cywilizacyjnymi kompleksami względem zachodnich partnerów to prosta droga do upadku wiarygodności i zaufania dla prounijnich liderów.  


[1] https://www.salon24.pl/newsroom/1244349,trzecia-rzeczpospolita-zakompleksiona

[2] https://wiadomosci.onet.pl/swiat/wyrwal-kto-smazy-ukrainie-zly-pokoj-z-rosja-komentarz/b25jg9r

Niezależność kosztuje

Nie mamy reklamodawców ani właściciela, który nam płaci. Ten tekst jest otwarty dla wszystkich dzięki czytelnikom, którzy dorzucają się do kolejnych.

Dziękujemy za wsparcie!

Damian Adamus

Publicysta i redaktor naczelny portalu Nowy Ład. Inżynier Logistyki, absolwent studiów magisterskich na kierunku „Bezpieczeństwo międzynarodowe i dyplomacja” na Akademii Sztuki Wojennej. Interesuje się Azją Wschodnią, w szczególności Chinami oraz zagadnieniami związanymi ze społeczną odpowiedzialnością biznesu. Zawodowo związany z sektorem…

Wszystkie teksty autora →

Dostosuj preferencje dotyczące zgody

Używamy plików cookie, aby pomóc użytkownikom w sprawnej nawigacji i wykonywaniu określonych funkcji. Szczegółowe informacje na temat wszystkich plików cookie odpowiadających poszczególnym kategoriom zgody znajdują się poniżej.

Pliki cookie sklasyfikowane jako „niezbędne” są przechowywane w przeglądarce użytkownika, ponieważ są niezbędne do włączenia podstawowych funkcji witryny.

Korzystamy również z plików cookie innych firm, które pomagają nam analizować sposób korzystania ze strony przez użytkowników, a także przechowywać preferencje użytkownika i odtwarzać osadzone multimedia zewnętrzne (YouTube, Spotify). Tego typu pliki cookie będą przechowywane w przeglądarce tylko za uprzednią zgodą użytkownika.

Można włączyć lub wyłączyć niektóre lub wszystkie te pliki cookie, ale wyłączenie niektórych z nich może wpłynąć na jakość przeglądania.

Niezbędne pliki cookie mają kluczowe znaczenie dla podstawowych funkcji witryny i witryna nie będzie działać w zamierzony sposób bez nich.Te pliki cookie nie przechowują żadnych danych umożliwiających identyfikację osoby.

Funkcjonalne pliki cookie pomagają wykonywać pewne funkcje, takie jak udostępnianie zawartości witryny na platformach mediów społecznościowych, zbieranie informacji zwrotnych i inne funkcje stron trzecich.

Analityczne pliki cookie służą do zrozumienia, w jaki sposób użytkownicy wchodzą w interakcję z witryną. Te pliki cookie pomagają dostarczać informacje o metrykach liczby odwiedzających, współczynniku odrzuceń, źródle ruchu itp.

Wydajnościowe pliki cookie służą do zrozumienia i analizy kluczowych wskaźników wydajności witryny, co pomaga zapewnić lepsze wrażenia użytkownika dla odwiedzających.

Reklamowe pliki cookie służą do dostarczania użytkownikom spersonalizowanych reklam w oparciu o strony, które odwiedzili wcześniej, oraz do analizowania skuteczności kampanii reklamowej.