Konsolidacja antyzachodniego sojuszu?
Żadna inna organizacja międzynarodowa nie gromadzi w jednym miejscu tak wielu liderów państw niezaliczanych do zachodniego świata. W tym roku do Samarkandy na szczyt Szanghajskiej Organizacji Współpracy (SzOW) przybyli przywódcy krajów, których liczba ludności stanowi około połowę całej populacji na świecie. Dwa dni w Uzbekistanie były nie tylko świetną okazją do rozmów czy zawarcia nowych umów międzynarodowych, lecz także – a może przede wszystkim – do policzenia szabel, które już niedługo mogą przydać się w walce z anglosaską dominacją na świecie.
Od kilku lat SzOW przeżywa prawdziwy renesans. W latach 2001-2018 zrzeszała jedynie sześć państw – Chiny, Rosję, Kazachstan, Uzbekistan, Tadżykistan i Kirgistan, a jej głównym zadaniem było pełnienie platformy dialogu i współpracy na obszarze Azji Centralnej. W 2005 roku obserwatorem została Mongolia, rok później zaś Indie, Pakistan i Iran. Ale prawdziwa lawina została uruchomiona cztery lata później. W 2010 roku status „Partnera w Dialogu” otrzymała Białoruś i Sri-Lanka, w 2012 obserwatorem został Afganistan, w 2013 „Partnerem w Dialogu” została Turcja, w 2015 Kambodża, a rok później Azerbejdżan, Armenia i Nepal. Przystąpienie do organizacji w 2018 roku Indii i Pakistanu nadało jej jeszcze większej dynamiki i znaczenia na arenie międzynarodowej. Na tegorocznym szczycie memorandum o przystąpieniu do SzOW podpisał Iran, a status „Partnera w Dialogu” otrzymał Katar, Egipt i Arabia Saudyjska. Natomiast w przyszłym roku na szczycie w New Delhi ten sam tytuł zostanie najprawdopodobniej nadany Bahrajnowi, Kuwejtowi, Malediwom, Birmie oraz Zjednoczonym Emiratom Arabskim. Tym samym SzOW jest prawdziwie eurazjatycką organizacją międzynarodową.
Z kilku względów szczyt w Samarkandzie miał wyjątkowy charakter. Wszyscy szefowie państw członkowskich mieli okazję do osobistego spotkania po raz pierwszy od wybuchu pandemii koronawirusa w 2019 roku (w 2020 roku szczyt odbył się w formie zdalnej, natomiast rok później w Duszanbe w hybrydowej). Co więcej aż pięć państw uczestniczących w projekcie integracyjnym zaangażowanych jest obecnie w konflikty zbrojne – Rosja w wojnie na Ukrainie, Armenia i Azerbejdżan toczą walki na Kaukazie Południowym, a w przededniu szczytu wybuchły napięcia graniczne między Biszkekiem a Duszanbe.
Najważniejszym wydarzeniem uzbeckiego spotkania było podpisanie przez Iran memorandum w sprawie członkostwa. By stać się pełnoprawnym członkiem, Teheran musi teraz ratyfikować ponad 40 dokumentów. Na przykładzie Indii i Pakistanu należy wnioskować, że procedura zajmie Iranowi około roku, więc oficjalnego przyjęcia należy spodziewać się podczas indyjskiej prezydencji. Warto zaznaczyć, że procedura akcesyjna została wszczęta w stosunku do Białorusi.
CZYTAJ TAKŻE: Do czego dąży Putin?
Niedźwiedź klęczy przed smokiem?
Najbardziej wyczekiwanym wydarzeniem szczytu SzOW było dwustronne spotkanie prezydenta Rosji Władimira Putina z chińskim przywódcą Xi Jinpingiem. Co ciekawe, do sali obrad nie zostali wpuszczeni przedstawiciele mediów, a w spotkaniu mogła uczestniczyć tylko obsługa techniczna przywódców, tj. fotografowie i operatorzy. Na wniosek delegacji z Chin i Rosji nie zapewniono również transmisji „na żywo”, na co liczyli przybyli do Samarkandy dziennikarze. Przyjazdowi Putina towarzyszyły znacznie większe niż w przypadku innych przywódców środki bezpieczeństwa. Prezydent Rosji był jedyną głową państwa, która schodziła z samolotu zakrytymi schodami, a limuzyna podjechała pod sam trap. Obyło się również bez ceremonii powitalnej, czerwonego dywanu, straży honorowej, wymiany uroczystych uprzejmości z uzbeckimi władzami. Po wyjściu z samolotu rosyjski lider w pośpiechu zamienił kilka zdań z premierem Uzbekistanu, po czym wsiadł do limuzyny i odjechał ze swoją świtą.
Co ważne, spotkanie Putina z Xi Jinpingiem w Samarkandzie jest pierwszym od wybuchu konfliktu na Ukrainie. Możemy jedynie domyślać się, że tematami spotkania była wojna i możliwość chińskiego wsparcia w związku z prowadzoną kontrofensywą, sytuacja na światowych rynkach energetycznych, kwestia bezpieczeństwa żywnościowego czy kształtowanie się nowej architektury bezpieczeństwa na świecie. Komunikat, który wyszedł z Kremla był tak ogólnikowy i przewidywalny w treści, że z pewnością został napisany na długo przed szczytem. Na uwagę zasługuje jednak fakt, że Putin, określając relację Moskwy z Pekinem, w celu zwiększenia wagi swojego państwa i ukazania relacji rosyjsko-chińskich jako dwóch równorzędnych partnerów, miał po raz pierwszy użyć słowa „tandem”. Wcześniej stosował określenia w stylu „sojusz” czy „partnerstwo”. Dla Xi Jinpinga z pewnością nie bez znaczenia było wygłoszone przez Putina poparcie dla doktryny „jednych Chin”. Na marginesie warto wspomnieć, że na koniec spotkanie bilateralne przerodziło się w spotkanie trójstronne z udziałem prezydenta Mongolii.
Obszarem spornym w polityce zagranicznej Moskwy i Pekinu jest obecnie Azja Centralna. Choć należy zaznaczyć, że dla obu państw region oznacza zupełnie coś innego. Rosja upatruje w nim ostatniego bastionu swojej radzieckiej spuścizny oraz gwarancji bezpieczeństwa i stabilności „miękkiego podbrzusza”, natomiast dla Chin to ogromny rezerwuar surowców energetycznych, z turkmeńską ropą i kazachskim uranem na czele.
Konflikt na Ukrainie bez wątpienia podważył zdolność Rosji do dominacji na obszarze poradzieckim w zakresie bezpieczeństwa. Czy w związku z tym Chiny – do tej pory zainteresowane jedynie ekspansją gospodarczą w regionie – będą chciały rozszerzyć swoje wpływy na kolejną sferę? Wszystko na to wskazuje.
Dowód? Pierwszym państwem, do którego udał się Xi Jinping po pandemii koronawirusa i na miesiąc przed najprawdopodobniej trzecim wyborem na stanowisko Sekretarza Generalnego jest regionalny lider – Kazachstan. Dzień przez rozpoczęciem szczytu SzOW przywódca Chin w rozmowie z prezydentem Kasymem-Żomartem Tokajewem stwierdził, że bez względu na to, jak będzie zmieniała się sytuacja międzynarodowa, Chiny będą zdecydowanie wspierać Kazachstan w ochronie jego niepodległości, suwerenności i integralności terytorialnej. To jasny sygnał, że Pekin będzie chciał rozpychać się łokciami w regionie, nie ograniczając się tylko do aspektów gospodarczych.
Od początku wojny na Ukrainie zachodni analitycy patrząc na rosyjsko-chińskie relacje mają w głowie jedno: kwestią czasu jest jedynie, kiedy Moskwa zostanie zupełnie podporządkowana Pekinowi na płaszczyźnie gospodarczej, handlowej czy technologicznej. Kiedy słaby i słaniający się na nogach niedźwiedź stanie się wasalem potężnego i prężnie rozwijającego się smoka. Z drugiej strony rosyjscy komentatorzy idealizują Chiny, patrzą na Państwo Środka jak na krainę miodem i mlekiem płynącą. Nie dostrzegają zagrożeń związanych ze słabnięciem potencjału Rosji na arenie międzynarodowej i możliwością wykorzystania tego faktu przez Chiny. Widzą jedynie, że Pekin jest gotowy bezinteresownie wspierać Moskwę w walce z Zachodem. Tymczasem obie te jednowymiarowe perspektywy są błędne. Oczywiście sankcje nałożone na Rosję przez Zachód spowodowały znaczne osłabienie państwa i zmusiły Kreml np. do szukania nowych rynków zbytu dla surowców energetycznych, nawet kosztem opłacalności sprzedaży, a z największą przyjemnością z tej okazji skorzystały Chiny.
Tymczasem Rosja jest dla Pekinu ważnym sojusznikiem w walce z zachodnim porządkiem międzynarodowym, Chiny zatem nie mogą dążyć do zupełnego jej osłabienia. Chodzi o to, by Moskwa była na tyle słaba, by oddała Pekinowi palmę pierwszeństwa np. w Azji Centralnej, ale na tyle silna, by mogła cały czas zajmować państwa europejskie i USA konfliktem zbrojnym.
By dostrzec chińskie zamiary w stosunku do Rosji, należy odrzucić europocentryczną perspektywę postrzegania ładu i bezpieczeństwa międzynarodowego. Relacje chińsko-rosyjskie nie ograniczają się jedynie do obszarów spornych. Niektóre priorytety w polityce zagranicznej Państwa Środka pokrywają się częściowo, a nawet całościowo z aspiracjami Kremla. Dlatego też błędem jest postrzeganie polityki zagranicznej Chin przez kliszę pro- lub antyrosyjskości. Pekin nie będzie miał oporów, by grać przeciwko Rosji, gdy wymaga tego interes narodowy, ale też nie zawaha się, by ją wzmocnić, żeby uderzyć w anglosaską dominację na świecie.
Nowy Ład jest bezpłatny dzięki czytelnikom
Wszystkie nasze teksty są otwarte. Jeśli chcesz, żeby tak zostało, wesprzyj nas.
Zarówno Chiny, jak i Rosja postrzegają SzOW jako istotne narzędzie do demonstrowania konsolidacji antyzachodniego i niedemokratycznego świata. W kontekście wojny na Ukrainie i nałożonych sankcji Putin chce wysłać także do Zachodu komunikat: nie jestem odizolowany i wciąż na świecie mam wielu przyjaciół.
Co wydarzyło się w Samarkandzie?
Najważniejsze wydarzenia zostały zaplanowane 16 września. Szefowie państw członkowskich spotkali się w piątek rano w wąskim zamkniętym formacie w jednej z sal kongresowych. Następnie do wspólnych obrad dołączone zostały państwa partnerskie oraz obserwatorzy. Co ciekawe, żaden z przywódców – poza premierem Modim – podczas otwartego spotkania nie powiedział nic o konfliktach zbrojnych, w których uczestniczą państwa zaangażowane w SzOW. Szef rządu Indii stwierdził, że wojna na Ukrainie spowodowała poważne zakłócenia w światowych łańcuchach dostaw, co sprawiło, że społeczność międzynarodowa stanęła w obliczu kryzysu żywnościowego i energetycznego na niespotykaną wcześniej skalę. W związku z tym organizacja musi podjąć szereg działań na rzecz stworzenia niezawodnych i zróżnicowanych dostaw w Eurazji.
Uczestnicy szczytu podpisali łącznie prawie 40 różnych dokumentów, strategii i koncepcji. Najważniejszym jednak z nich była Deklaracja z Samarkandy, która odzwierciedla wspólne podejście państw do rozwiązywania problemów globalnych i regionalnych oraz określa priorytety organizacji. Dokument stwierdza m.in., że obecnie mamy do czynienia z erozją ładu międzynarodowego przejawiającą się w powstawaniu nowych konfliktów lokalnych i kryzysów. Sprzeciwia się blokowemu, ideologicznemu i konfrontacyjnemu podejściu do rozwiązywania problemów rozwoju i przeciwdziałaniu wyzwaniom oraz zagrożeniom dla bezpieczeństwa, opowiada się za poszanowaniem narodów do niezależnego i demokratycznego wyboru ścieżek rozwoju politycznego i społeczno-gospodarczego, niedopuszczalnym jest ingerencja w sprawy wewnętrzne państw pod przykrywką zwalczania terroryzmu i ekstremizmu oraz wykorzystywanie radykalnych grup do osiągania osobistych korzyści.
Współtwórz Nowy Ład
Czytasz nas regularnie? Zostań jednym ze współtwórców Nowego Ładu.
Zapłacisz:![]()
![]()
+ przelew
Dziękujemy za wsparcie!
Oczywiście na marginesie szczytu SzOW nie mogło zabraknąć wielu spotkań bilateralnych między przywódcami poszczególnych państw, podczas których przywódcy zacieśniali współpracę. Chociażby należy wspomnieć o dwustronnych spotkaniach Chin i Rosji z gospodarzem szczytu – Szawkatem Mirzijojewem. Przy tej okazji Pekinowi i Taszkentowi udało się podpisać pakiet dokumentów o charakterze handlowym, gospodarczym i inwestycyjnym o łącznej wartości 15 mld USD, których celem było wzmocnienie uzbecko-chińskiego wszechstronnego partnerstwa strategicznego. Natomiast rezultatem spotkania Putina z Mirzijojewem było podpisanie dokumentu o wszechstronnym partnerstwie strategicznym między Uzbekistanem a Rosją. Ponadto prezydent Mirzijojew za wkład we wzmocnienie relacji z Rosją został odznaczony orderem Aleksandra Newskiego. Nowa Wielka Gra w pełnej krasie.
Bardzo często ze strony państw europejskich można usłyszeć zarzuty w stosunku do organizacji międzynarodowych zrzeszających państwa azjatyckie, że nie mają wystarczająco zaawansowanego poziomu integracji, by mówić jednym głosem w wielu istotnych sprawach, więc nie będą w stanie rzucić wyzwania Staremu Kontynentowi. Ale znów w tym przypadku należy odrzucić europejską perspektywę i zdać sobie sprawę, że suwerenność zewnętrzna dla państw azjatyckich jest absolutnym priorytetem w polityce zagranicznej i zrzeczenie się jej na rzecz dobra regionalnego nie wchodzi w grę. Natomiast takie spotkanie jak szczyt SzOW ma na celu wzmocnienie współpracy za pomocą dwustronnych spotkań, zawieranie taktycznych sojuszy i pracowaniem nad konkretnymi projektami. Ma to na celu zachowanie elastyczności i pierwiastka nieprzewidywalności, które są niezwykle groźne dla Europy w obliczu przesuwania się centrum światowego porządku w stronę Azji.
CZYTAJ TAKŻE: Koniec sojuszu Rosji i Kazachstanu?
Co dla Polski?
Antyzachodni wydźwięk szczytu w Uzbekistanie nie oznacza bynajmniej ideologicznego postrzegania relacji międzynarodowych przez państwa członkowskie. Należy odrzucić także blokowe postrzeganie krajów skupionych wokół SzOW. To duża i zróżnicowana organizacja międzynarodowa, a patrzenie na nią przez pryzmat wiodącej roli Chin czy Rosji jest olbrzymim błędem i wynika z niezrozumienia światowych procesów. W zdecydowanej większości państwa członkowskie odrzucają patrzenie na współpracę międzynarodową przez pryzmat wartości, a bardzo często liczą właśnie na kooperację z państwami europejskimi na zasadach biznesowych.
To szansa, nad którą polscy decydenci powinni się zastanowić. W tym celu należy przede wszystkim odrzucić doktrynerskie okulary i założyć te z wielowektorowymi szkłami, by nie przespać szansy, gdy wszystkie karty nowego porządku międzynarodowego zostaną rozdane. Wówczas nam zostanie jedynie utyskiwanie na brak sprawczości i położenie geograficzne między Niemcami a Rosją, które nie pozwala nam odgrywać istotnej roli na świecie.
fot: twitter
Niezależność kosztuje
Nie mamy reklamodawców ani właściciela, który nam płaci. Ten tekst jest otwarty dla wszystkich dzięki czytelnikom, którzy dorzucają się do kolejnych.
Dziękujemy za wsparcie!




